Κυριακή, 4 Δεκεμβρίου 2011

Οι πολυκύτταροι οργανισμοί

Όταν ένας ζωντανός οργανισμός αποτελείται από ένα μόνο κύτταρο, λέγεται μο­νο­κύτ­τα­­ρος. Όταν αποτελείται από πολλά κύτταρα ονομάζεται πολυκύτταρος.

Οι πολυκύτταροι οργανισμοί είναι ιδιαίτερα πολύπλοκοι. Διαθέτουν διάφορα συ­στή­μα­τα (πεπτικό σύστημα, αναπνευστικό σύστημα κ.ά.), καθένα από τα οποία είναι υ­πεύ­θυ­νο για συγκεκριμένο έργο.

Όλοι προέρχονται από ένα αρχικό κύτταρο, το ζυγωτό, που στη συνέχεια πολ­λα­πλα­σι­ά­­ζε­ται. Οι «απόγονοί» του όμως διαφοροποιούνται. Τα κύτταρα, δηλαδή, δεν αυ­ξά­νο­νται μόνο σε αριθμό αλλά, παράλληλα,
● τροποποιούνται,
● οργανώνονται σε ομάδες (ιστούς) και
● εξειδικεύονται σε συγκεκριμένες λειτουργίες.


Τα επίπεδα οργάνωσης σε έναν ζωικό πολυκύτταρο οργανισμό είναι πέντε:

κύτταρο > ιστός > όργανο > σύστημα οργάνων* > οργανισμός

*(στα φυτά απουσιάζουν τα συστήματα οργάνων γιατί έχουν απλούστερη οργάνωση από τα ζώα)

Ας τα δούμε λίγο από κοντά:

 1  Κύτταρο. Ένας οργανισμός όπως ο άνθρωπος ή το πεύκο έχει αναρίθμητα κύτ­τα­ρα, ωστόσο καταφέρνει να επιβιώνει χωρίς να «μπερδεύονται» οι λειτουργίες του. Αυ­τό συμβαίνει γιατί τα κύτταρα μοιάζουν με τα σπίτια μιας πόλης· το καθένα είναι ξε­χω­ρι­στό, αλλά όλα επικοινωνούν με διάφορους τρόπους: με το τηλεφωνικό και η­λε­κτρι­κό δίκτυο, τα δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης κ.ά.

Με άλλα λόγια, τα κύτταρα
● είναι αυτόνομα, δηλαδή διατηρούν την εσωτερική τους οργάνωση και ε­ξα­σφα­λί­ζουν ε­νέργεια που χρειάζονται, ενώ ταυτόχρονα
● επικοινωνούν με το περιβάλλον τους, συνεργάζονται και εξειδικεύονται.

 2  Ιστός. Σε έναν πολυκύτταρο οργανισμό υπάρχουν κύτταρα που μοιάζουν και κύτ­τα­­ρα που διαφέρουν μεταξύ τους στο μέγεθος, στο σχήμα, αλλά και στις λει­τουρ­γί­ες που επιτελούν. Στα ζώα, π.χ., τα ερυθρά αιμοσφαίρια μεταφέρουν το ο­ξυ­γό­νο, τα νευρικά κύτταρα μεταφέρουν μηνύματα και τα μυϊκά κύτταρα βοηθούν στην κί­νη­ση.

Κύτταρα που έχουν παρόμοια μορφή και λειτουργία συνήθως συνδέονται και α­πο­τε­λούν έναν ιστό.

 3  Όργανο. Οι ιστοί συνεργάζονται και δημιουργούν τα όργανα. Όργανα των φυ­τών, π.χ., είναι τα φύλλα και τα άνθη. Όργανα του ανθρώπου είναι ο εγκέφαλος και η καρδιά. Η τελευταία, για παράδειγμα, αποτελείται κυρίως από μυϊκό αλλά και νευ­ρι­κό ιστό.

 4  Σύστημα οργάνων. Ένα όργανο, όμως, δεν μπορεί να ολοκληρώσει μόνο του μια λειτουργία. Στην κυκλοφορία του αίματος, για παράδειγμα, η καρδιά έχει ι­δι­αί­τε­ρα σημα­ντικό ρόλο, αλλά χρειάζεται να συνεργαστεί και με άλλα όργανα όπως είναι τα αγγεία.

Τα διάφορα όργανα που συνεργάζονται μεταξύ τους για την πραγματοποίηση μιας συ­­γκε­κρι­μέ­νης λειτουργίας αποτελούν ένα σύστημα οργάνων. Έτσι, η καρδιά, οι αρ­τη­ρί­ες και οι φλέβες ενός ζωικού οργανισμού συμβάλλουν στην κυκλοφορία του αί­μα­τος και συναποτελούν το κυκλοφορικό σύστημα.

 5  Οργανισμός. Ένας πολυκύτταρος οργανισμός, τέλος, αποτελείται από διάφορα συ­­στή­μα­τα οργάνων (κυκλοφορικό, αναπνευστικό, νευρικό κ.ά.), τα οποία συ­νερ­γά­ζο­νται και λειτουργούν συντονισμένα με τη βοήθεια του νευρικού συστήματος και των ορμο­νών. Μ’ αυτόν τον τρόπο ο οργανισμός λειτουργεί αρμονικά ως ένα ενιαίο σύ­νο­λο και όχι σαν άθροισμα πολλών ανεξάρτητων κυττάρων.
● Οι σπουδαιότεροι πολυκύτταροι οργανισμοί, που θεωρούνται ανώτεροι, είναι τα ζώ­α και τα φυτά.

Η οργάνωση των κυττάρων στα ζώα...

     ...και στα φυτά     

ΠΗΓΕΣ: Βιολογία Α' Γυμνασίου, savalas.gr | ΕΙΚΟΝΕΣ: podilato98.blogspot.gr (1), Βιολογία Α' Γυμνασίου (2-3)



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Παρακαλώ μη γράφετε με greeklish ή κεφαλαία (σημαίνει ότι φωνάζετε), γιατί τα σχόλια θα διαγράφονται. Πριν τη δημοσίευση ελέγξτε για τυχόν λάθη απροσεξίας, πατώντας στο κουμπί «Προεπισκόπηση». Περισσότερα εδώ.