Τρίτη, 27 Αυγούστου 2013

Η προσαρμογή των θαλάσσιων θηλαστικών

Προσαρμογή ονομάζεται κάθε αλλαγή που γίνεται στο σώμα ή στη συμπεριφορά ενός ορ­γα­νι­σμού, προκειμένου να επιβιώσει στο περιβάλλον του. Αυτό βέβαια δε συμ­βαί­νει α­πό τη μια μέρα στην άλλη: Κάθε είδος προσαρμόζεται πολύ αργά, κατά τη δι­άρ­κει­α αμέ­τρη­των γενεών.

Οι οργανισμοί που έχουν προσαρμοστεί καλύτερα στο περιβάλλον τους έχουν πε­ρισ­σό­­τε­ρες πιθανότητες να επιζήσουν και να αποκτήσουν απογόνους. Για παράδειγμα, έ­να ζώ­ο με λεπτή γούνα σε ένα πολύ κρύο περιβάλλον έχει ελάχιστες ελπίδες να ε­πι­ζή­σει και να προ­λά­βει να δώσει απογόνους σε σχέση με ένα ζώο που διαθέτει πυκνή γού­να.


Τα θαλάσσια θηλαστικά, κυρίως τα κητώδη και τα πτερυγιόποδα, διαθέτουν συ­γκε­κρι­μέ­­νες προ­σαρ­μο­γές στο σώμα και στη συμπεριφορά τους, οι οποίες τα βοήθησαν να ε­πι­βι­­ώ­σουν και σε πολλές περιπτώσεις να επικρατήσουν με επιτυχία στο υδρόβιο πε­ρι­βάλ­λον.


 1  Λίπος

Κάτω από το δέρμα των κητωδών και των πτερυγιόποδων υπάρχει ένα παχύ στρώμα λί­­πους. Το λίπος αυτό:
● Λειτουργεί ως θερμομόνωση, προκειμένου να τα κρατάει ζεστά.
● Λειτουργεί ως αποθήκη τροφίμων, παρέχοντας την απαραίτητη ενέργεια όταν το φα­γη­­τό σπα­­νί­­ζει.
● Λειτουργεί ως σωσίβιο, αφού είναι ελαφρύτερο από το νερό. Οι μεγάλες ποσότητες λί­­πους επιτρέπουν στα ζώα να επιπλέουν εύκολα στη θάλασσα.
● Βοηθάει ώστε το σχήμα τους να είναι ατρακτοειδές και στρογγυλεμένο, άρα και πιο υ­­δρο­δυ­να­μι­κό.

Το λίπος προστατεύει τον θαλάσσιο ελέφαντα από το κρύο


 2  Τρίχωμα

Για να προστατεύονται από το κρύο τα πτερυγιόποδα δεν έχουν μόνο λίπος αλλά και πυ­κνό τρίχωμα. Το λίπος τα προστατεύει α­πό το κρύο της θάλασσας και το τρίχωμα α­πό το κρύ­­ο της στεριάς.

Τα μικρά γεννιούνται στη στεριά, δεν έχουν λίπος και παραμένουν ζεστά με το μακρύ τρί­χω­μα που διαθέτουν. Σταδιακά, όσο θηλάζουν το λιπαρό γάλα της μητέρας τους, α­­πο­κτούν στρώμα λίπους κάτω από το δέρμα και «αντικαθιστούν» το μακρύ τρίχωμα με άλλο, κα­­τάλ­­λη­­λο για τη ζωή στη θάλασσα.

Νεογέννητη μεσογειακή φώκια με μακρύ τρίχωμα

Τα περισσότερα πτερυγιόποδα αλλάζουν κάθε χρόνο το φθαρμένο ή κατεστραμμένο τρί­χω­μά τους με καινούργιο. Η διαδικασία αυτή, που στους ανθρώπους συμβαίνει συ­νε­­χώς και όχι μια συγκεκριμένη εποχή, διαρκεί από μερικές ημέρες έως και έναν μή­να. Κά­ποια εί­­δη μάλιστα (π.χ. ο θαλάσσιος ελέφαντας) όταν αλλάζουν τρίχωμα βγαί­νουν στην πα­­ρα­­λί­­α και παραμένουν εκεί μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία. Το δι­ά­στη­μα αυτό ού­τε τρώ­­νε ούτε πίνουν νερό.

Τα κητώδη, από την άλλη πλευρά, είναι τα μόνα θηλαστικά που δεν έχουν σχεδόν κα­θό­­λου τρίχωμα (εκτός από υποτυπώδη μουστάκια ή φρύδια σε κάποια είδη φά­λαι­νας). Πι­­­θα­­νο­­λο­­γεί­­ται ότι οι στεριανοί πρόγονοί τους είχαν τρίχωμα, όμως σταδιακά ε­ξα­φα­νί­στη­­κε για να μειώσει την αντίσταση του σώματός τους στο νερό.


 3  Δόντια

Τα πτερυγιόποδα και τα οδοντοκήτη έχουν δόντια όπως και εμείς αλλά δε μασάνε την τρο­φή τους. Με τα δόντια αρπάζουν και δαγκώνουν το θήραμα και στη συνέχεια το κα­­τα­πί­νουν ολόκληρο.


Οι φάλαινες δεν έχουν δόντια αλλά φαλαίνια (μπαλένες). Οι μπαλένες είναι ε­λά­σμα­τα φτιαγ­­μέ­­να από κερατίνη, την ίδια ουσία που φτιάχνει τα μαλλιά και τα νύχια μας. Με­γα­λώ­­νουν σε σειρές στην επάνω σιαγόνα και βοηθούν τα ζώα να συλλέγουν μι­κρο­σκο­πι­κού με­­γέ­­θους τροφή σε τεράστιες ποσότητες.

Μια φάλαινα μπορεί να έχει μέχρι και 600 μπαλένες στο στόμα της!


Οι μπαλένες λειτουργούν όπως το σουρωτήρι για τα
μακαρόνια, φιλτράροντας μικρά ζώα από το νερό:



 4  Αναπνοή

Τα θαλάσσια θηλαστικά έχουν πνεύμονες και συνεπώς χρειάζεται να αναδύονται συ­χνά στην επιφάνεια της θάλασσας για να αναπνεύσουν.

Στα κητώδη η αναπνευστική οπή (δηλαδή τα ρουθούνια τους) βρίσκεται στην κο­ρυ­φή του κε­­φα­­λιού και ονομάζεται φυσητήρας. Με αυτόν τον τρόπο μετακινούνται πιο εύ­κο­­λα στο νε­­ρό, καθώς για να αναπνεύσουν δε χρειάζεται να βγάλουν έξω παρά μό­νο το πάνω μέ­­ρος του κεφαλιού τους.

Τα οδοντοκήτη (π.χ. δελφίνια, φυσητήρας) έχουν μία μόνο εμφανή α-
ναπνευστική οπή, η οποία λίγο βαθύτερα χωρίζεται σε δυο ρουθούνια
Τα μυστακοκήτη (δηλαδή οι φάλαινες) διαθέτουν δύο εμφανή ρουθούνια

Όταν αναδύονται στην επιφάνεια εκπνέουν τον αέρα που έχουν στους πνεύμονες με με­­γά­λη πίεση. Σε περιοχές με χαμηλή θερμοκρασία μαζί με τον αέρα εκτοξεύεται και η υ­­γρα­­σί­­α που υπάρχει στους πνεύμονες, σχηματίζοντας έναν χαρακτηριστικό πί­δα­κα νε­ρού.

Τα πτερυγιόποδα έχουν τα ρουθούνια τους λίγο πιο πάνω από το στόμα, όπως α­κρι­βώς και τα χερσαία θηλαστικά. Για να μην μπαίνει όμως νερό, όταν καταδύονται τα ρου­θού­νια κλεί­­νουν σφιχτά με ειδικούς μυς.


Μερικά θαλάσσια θηλαστικά κρατούν την αναπνοή τους μέσα στη θάλασσα 3 ή και 5 λε­­πτά. Άλλα όμως, όπως ο φυσητήρας, ο ζιφιός ή ο θαλάσσιος ελέφαντας, μπορούν να α­ντέ­­ξουν περισσότερο από μία ώρα! Σε αυτό βοηθά και το γεγονός ότι οι χτύποι της καρ­διάς τους μειώνονται πάρα πολύ, ακόμη και κάτω από το μισό (δείτε κάτι σχε­τι­κό εδώ).


 5  Μουστάκια

Τα πτερυγιόποδα έχουν πολύ ευαίσθητα μουστάκια. Με αυτά ανιχνεύουν το θήραμά τους ό­­ταν η ορατότητα είναι πολύ περιορισμένη στον βυθό. Μελέτες έχουν δείξει πως η ευ­­αι­­­σθη­­σί­­α που έχουν κάποιες φώκιες στα μουστάκια τους τη στιγμή που ε­πι­λέ­γουν την τρο­φή τους συγκρίνεται με την αίσθηση της αφής στα χερσαία θη­λα­στι­κά.

Τα κητώδη έχουν μόνο υπολειμματικά μουστάκια (ελάχιστες τρίχες), κυρίως όσο εί­ναι νε­­ο­­γέν­­νη­­τα ή νεαρά.


 6  Ακοή

Τα κητώδη έχουν πολύ καλή ακοή. Τα αφτιά τους, δύο μικροί δυσδιάκριτοι πόροι, κλεί­­νουν ό­­ταν καταδύονται στη θάλασσα, προκειμένου να αποφευχθούν βλάβες από την αύ­ξηση της πίεσης.

Ο ακουστικός πόρος βρίσκεται λίγο πίσω από το μάτι

Τα πτερυγιόποδα έχουν πολύ καλή ακοή και μέσα και έξω από το νερό. Τα αφτιά τους εί­ναι πιο ευδιάκριτα από ό,τι στα κητώδη. Οι γνήσιες φώκιες έχουν μικρές οπές, ενώ οι ω­­τα­­ρί­­δες διαθέτουν εξωτερικά πτερύγια.


 7  Όραση

Τα μάτια των κητωδών είναι σχετικά μικρά. Βρίσκονται στις πλευρές του κεφαλιού τους και δεν ερεθίζονται από το αλμυρό νερό όπως πολλές φορές συμβαίνει σε εμάς ό­ταν κο­­λυ­­μπά­­με με ανοιχτά μάτια στη θάλασσα. Κάποια είδη έχουν μειωμένη όραση, ω­στό­σο τη δι­­α­­φο­­ρά την κάνουν τα δελφίνια: έχουν εξαιρετική όραση τόσο μέσα όσο και έξω α­πό το νε­­ρό!

Τα πτερυγιόποδα στην ξηρά βλέπουν θολά. Τα μάτια τους είναι μεγάλα και τέλεια προ­­σαρ­μο­σμέ­να για τη ζωή στη θάλασσα, ακόμη και σε συνθήκες με λιγοστό φως. Μια ειδι­κή βλέν­­να, μάλιστα, τα προστατεύει από την αλμυρότητα του νερού.
Όταν οι φώκιες είναι στη στεριά η βλέννα αυτή προσδίδει στα μάτια τους μια υγρή εμ­­φά­νι­ση και τα κάνει να μοιάζουν σαν να είναι διαρκώς βουρκωμένα!


 8  Ηχοεντοπισμός

Τα οδοντοκήτη έχουν την ικανότητα να προσανατολίζονται και να κατανοούν το πε­ρι­­βάλ­λον τους εκπέμποντας υπερήχους, οι οποίοι αντανακλώνται και επιστρέφουν σε αυ­­τά ό­­πως η ηχώ. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται ηχοεντοπισμός.

Η ηχώ που επιστρέφει δημιουργεί στον εγκέφαλό τους μια ηχητική εικόνα που τα βοη­­θά να αντιλαμβάνονται το μέγεθος, το σχήμα, την ταχύτητα, την απόσταση και την κα­­­τεύ­­θυν­­ση ενός πιθανού θηράματος ή κάποιου άλλου αντικειμένου.


Τα άλλα θαλάσσια θηλαστικά δε χρησιμοποιούν τον ηχοεντοπισμό. Στη στεριά αυτή η τε­χνι­κή χρησιμοποιείται από τις νυχτερίδες.

ΕΙΚΟΝΕΣ: realityismyreligion.me (1), thalassapedia.gr (2-4,11), www.sciencedirect.com (5), english.turkcebilgi.com (6), en.academic.ru (7), www.arkive.org (8), www.yachttime.gr (9), twojobraz.pl (10)



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Παρακαλώ μη γράφετε με greeklish ή κεφαλαία (σημαίνει ότι φωνάζετε), γιατί τα σχόλια θα διαγράφονται. Πριν τη δημοσίευση ελέγξτε για τυχόν λάθη απροσεξίας, πατώντας στο κουμπί «Προεπισκόπηση». Περισσότερα εδώ.