Το ενωτικό

Η μικρή παύλα

Το ενωτικό (-) είναι μικρότερο από τη μονή παύλα (—) και σημειώνεται στις παρακάτω περιπτώσεις:

1 Στο τέλος μιας σειράς, όταν πρέπει να κόψουμε μια λέξη που δε χωρά ολόκληρη. Ο χωρισμός γίνεται με βάση τους κανόνες συλλαβισμού της γλώσσας μας:

• Πήγαμε στο γηπεδάκι της γειτονιάς και παίξα-
  με μπάσκετ με τους φίλους μας.

2 Για να χωρίσει μια λέξη στις συλλαβές από τις οποίες αποτελείται ή στα συνθετικά της:

• πα-τρί-δα, παρ-τί-δα
• σκυλ-ό-ψαρο, παρα-μιλώ

3 Στην αρχή ή στο τέλος μιας λέξης, για να δείξουμε ότι δεν τη γράφουμε ολόκληρη:

• οι λέξεις από «ανα-» (που αρχίζουν από «ανά»)
• τα ρήματα σε «-μαι» (που λήγουν σε «μαι»)

4 Ανάμεσα σε λέξεις που φανερώνουν την αφετηρία και το τέρμα δρομολογίων ή διαδρομών:

• Η αμαξοστοιχία Αθήνα-Θεσσαλονίκη αναχωρεί σε πέντε λεπτά.
• Κάθε μέρα Ψυχικό-Φάληρο· βαρέθηκα!

5 Ανάμεσα σε δύο αριθμούς ή μέσα σε τηλεφωνικά νούμερα και διάφορους κωδικούς:

• το διάστημα 2023-2026
• πρόγραμμα για νέους 25-30 ετών
• τηλεφωνήστε στο 210-123456
  (αλλά και με κενό: 210 123456)

6 Ανάμεσα σε διπλά ονόματα ανθρώπων ή μεταξύ λέξεων που αποτελούν ένα ιδιαίτερο σύνολο:

• Άννα-Μαρία, η κ. Παπαγεωργίου-Θηβαίου
• επίσκεψη-αστραπή, παιδί-μάλαμα
• άνεμοι βόρειοι-βορειοανατολικοί

7 Ύστερα από τα προτακτικά Αγια-, Αϊ-, γερο-, κυρα-, μαστρο-, μπαρμπα-, παπα-. Οι λέξεις αυτές δεν τονίζονται, είναι άκλιτες και συνοδεύουν κύρια ονόματα:

• η Αγια-Σοφιά, του Αϊ-Γιώργη
• της κυρα-Ρήνης, ο παπα-Δημήτρης

Εξαιρούνται και δε χρειάζονται ενωτικό τα προτακτικά καπετάν, κυρ και πάτερ, που είναι επίσης άκλιτα: του καπετάν Ανδρέα, με τον κυρ Νίκο, ο πάτερ Αντώνιος

Γλώσσα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής, Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών στη χρήση της Ελληνικής
ΕΙΚΟΝΑ: podilato98.blogspot.com (σκίτσο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού)

Ο τόνος των λέξεων

Πέντε κανόνες

1 Τόνο (΄) παίρνει κάθε λέξη που έχει δύο ή περισσότερες συλλαβές. Ο τόνος μπαίνει μόνο στη λήγουσα, στην παραλήγουσα και στην προπαραλήγουσα:

• παιδί, παιδάκι, φτωχόπαιδο
• καθαρός, καθαρίζω, ξεκάθαρος

Ανάλογα με τη συλλαβή που τονίζεται οι λέξεις διακρίνονται σε οξύτονες (τονίζονται στη λήγουσα), παροξύτονες (τονίζονται στην παραλήγουσα) και προπαροξύτονες (τονίζονται στην προπαραλήγουσα).

2 Ο τόνος της λέξης σημειώνεται πάνω από το φωνήεν που προφέρεται πιο δυνατά:

• άκουσα, κουζίνα, ποδόσφαιρο
• σκουληκομυρμηγκότρυπα

3 Αν το φωνήεν είναι κεφαλαίο (στα κύρια ονόματα ή στην αρχή των προτάσεων) ο τόνος δε σημειώνεται πάνω του αλλά αριστερά:

• Άννα, Έβρος, Όλυμπος
• Άκουσα ότι θα βρέξει.

Οι λέξεις που γράφονται εξ ολοκλήρου με κεφαλαία δεν τονίζονται. Εξαιρείται το διαζευκτικό «ή» για να ξεχωρίζει από το θηλυκό άρθρο: ΤΣΙΓΑΡΟ Ή ΥΓΕΙΑ, ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ

4 Όταν το φωνήεν που τονίζεται είναι δίψηφο ή καταχρηστικός δίφθογγος, ο τόνος σημειώνται στο δεύτερο γράμμα:

• χαίρομαι, είπα, μουστοκούλουρο
• μολυβιά, παιδιού, μοιάζουν

Το ίδιο ισχύει και με τους συνδυασμούς «αυ» και «ευ»:

• αύριο, ναύαρχος
• μαζεύω, πεύκο

5 Οι λέξεις που εμφανίζονται ως μονοσύλλαβες ύστερα από την απαλοιφή κάποιου φωνήεντος διατηρούν τον τόνο τους:

• φέρε  το → φέρ’ το
• δεν είναι  ανάγκη → δεν είν’ ανάγκη

Αν όμως χαθεί το τονισμένο φωνήεν, χάνεται και ο τόνος:

• θα ή θελα → θα ’θελα
• μου εί πε → μου ’πε

Ειδικές περιπτώσεις

(α) Οι μονοσύλλαβες λέξεις συνήθως δεν τονίζονται. Εκείνες που εξαιρούνται και τονίζονται είναι λίγες:

• ή εγώ ή εσύ
• Πού είσαι; Πώς τα πέρασες;
• Η δασκάλα μού είπε (είπε σε εμένα)

(β) Στις λέξεις που κλίνονται ο τόνος δε μένει πάντα στην ίδια συλλαβή, αλλά μπορεί να μετακινείται:

• ο άνθρωπος - του ανθρώπου
• φαίνομαι - φαινόμαστε

(γ) Κάποιες λέξεις, που ονομάζονται τονικά παρώνυμα, ξεχωρίζουν μόνο από τον τόνο τους:

• πόδια - ποδιά
• πότε - ποτέ

(δ) Μερικές λέξεις που τονίζονται στην προπαραλήγουσα μπορεί να πάρουν και έναν δεύτερο τόνο:

• ο δάσκαλός μας
• ρώτησέ τον
• απέναντί μας

(ε) Τα προτακτικά που έχουν ενωτικό (Αγια-, Αϊ-, γερο-, κυρα-, μαστρο-, μπαρμπα-, παπα-) δεν τονίζονται:

• η Αγια-Σοφιά, η κυρα-Φροσύνη, ο παπα-Σταύρος

Και κάτι ακόμη

Οι τόνοι χρησιμοποιούνται και μετά από τα γράμματα της αλφαβήτας που δηλώνουν αριθμούς: γ΄ τάξη (τρίτη), κα΄ (21), λη΄ (38)

Δείτε στη συνέχεια

Ο τόνος των λέξεων 1. Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο 2. Λέξεις με δύο τόνους

ΑφιερώματαΓλώσσα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής
ΕΙΚΟΝΕΣ: podilato98.blogspot.com (φόντο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, pixteller.com)

Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο

Οι μονοσύλλαβες λέξεις γενικά δεν παίρνουν τόνο, διότι εννοείται:

• αχ, γεια, γη, δεν, θα, και
• λες, μου, να, σε, τι, φως

Υπάρχουν όμως τρεις —το «η», το «που» και το «πως»— που μερικές φορές παίρνουν τόνο. Αυτό συμβαίνει γιατί υπάρχουν

• δύο «η» (η - ή) ,
• δύο «που» (που - πού)  και
• δύο «πως» (πως - πώς).

η - ή

Όταν το «η» είναι άρθρο, δε βάζουμε τόνο:

• η Μαρία
• η καρέκλα

Όταν το «ή» είναι διαζευκτικός σύνδεσμος, βάζουμε τόνο για να το ξεχωρίζουμε:

• η Μαρία ή η Ελένη
• ή εγώ ή εσύ

που - πού

Όταν το «που» είναι σύνδεσμος ή αντωνυμία, δε βάζουμε τόνο:

• Μετάνιωσα που δε σε άκουσα.
• Αυτό είναι το βιβλίο που σου έδωσα.

Όταν το «πού» είναι ερωτηματικό επίρρημα, όταν δηλαδή ρωτάμε με αυτό, βάζουμε τόνο για να το ξεχωρίζουμε:

• Πού είσαι;
• Πού έβαλες το βιβλίο που σου έδωσα;

Το «πού» τονίζεται ακόμη:

(α) Στις πλάγιες ερωτήσεις: Με ρώτησε πού είμαι. Θέλω να μου πεις πού έβαλες το βιβλίο που σου έδωσα.

(β) Σε συγκεκριμένες φράσεις: Πού να σ’ τα λέω. Από πού κι ως πού. Πού και πού. Αραιά και πού.

πως - πώς

Όταν το «πως» είναι σύνδεσμος, δε βάζουμε τόνο:

• Νομίζω πως θα βρέξει.

Όταν το «πώς» είναι ερωτηματικό επίρρημα, όταν δηλαδή ρωτάμε με αυτό, βάζουμε τόνο για να το ξεχωρίζουμε:

• Πώς τα πέρασες;

Το «πώς» τονίζεται ακόμη:

(α) Στις πλάγιες ερωτήσεις: Με ρώτησε πώς τα πέρασα.

(β) Σε συγκεκριμένες φράσεις: Πώς βαριέμαι! Κοιτάζω πώς και πώς να τα καταφέρω. Τους έστειλες το γράμμα; – Πώς!

Και κάτι ακόμη

(α) Οι ασθενείς τύποι των προσωπικών αντωνυμιών (μου, σου, του…) είναι μονοσύλλαβοι και άτονοι. Ωστόσο, αν υπάρχει κίνδυνος να θεωρηθούν κτητικές αντωνυμίες, παίρνουν τόνο:

• Η δασκάλα μου είπε (η δική μου δασκάλα)
• Η δασκάλα μού είπε (είπε σε εμένα)

Διαφορετικά, δεν τονίζονται:

• Ο δάσκαλός μου είπε (ο δικός μου δάσκαλος)
• Ο δάσκαλος μου είπε (είπε σε εμένα)
• Ο δάσκαλός μου μου είπε

(β) Το «να» και το «θα», όταν βρίσκονται πριν τους ρηματικούς τύπους μπω, βγω, βρω, ’ρθω και προφέρονται πιο δυνατά, παίρνουν τόνο:

• θά ’ρθω (προφέρουμε δυνατότερα το «θα»)
• θα ’ρθω (προφέρουμε δυνατότερα το «’ρθω»)

Ο τόνος των λέξεων 1. Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο 2. Λέξεις με δύο τόνους

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου

Λέξεις με δύο τόνους

Μερικές λέξεις που τονίζονται στην προπαραλήγουσα προφέρονται περιστασιακά και με έναν δεύτερο τόνο:

• ο δάσκαλός μας, χάρισμά σου
• ρώτησέ τον, άφησέ με
• απέναντί σας, ανάμεσά τους

Μίλησέ μου!

Ο δεύτερος τόνος προκύπτει από τους ασθενείς (άτονους) τύπους της προσωπικής ή κτητικής αντωνυμίας, διότι αποτελούν ένα ιδιαίτερο σύνολο μαζί τους.

Για παράδειγμα, δοκιμάστε να πείτε με μια φωνή «ο δάσκαλος | μας». Δεν είναι το ίδιο.

Αν, βέβαια, οι ασθενείς, μονοσύλλαβοι τύποι δεν έχουν σχέση με τις προηγούμενες λέξεις, τις τονίζουμε για να τις ξεχωρίσουμε:

• Ο δάσκαλός μας λέγεται Κώστας.
• Ο δάσκαλος μάς είπε να βγούμε για διάλειμμα.

Παρόμοια περίπτωση

Ένα ιδιαίτερο σύνολο αποτελούν και οι παροξύτονες προστακτικές όταν ακολουθούνται από δύο ασθενείς προσωπικές αντωνυμίες. Τότε η πρώτη τονίζεται:

• Δώσε μού τον στο τηλέφωνο.
• Στείλε μού το, σε παρακαλώ.

Ο τόνος των λέξεων 1. Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο 2. Λέξεις με δύο τόνους

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου
ΕΙΚΟΝΑ: stgeorgeutah.com

Παιδικά παιχνίδια

Πέρασ’ ο καιρός
Παιχνίδι αλλιώτικο που χάθηκε στο φως
Τα μεσημέρια —Μίλα μου!

Μ’ όλες τις φωνές
Ποτέ δεν έμαθα τι σ’ έκανε να κλαις —
Βγαίνει η βαρκούλα

Βγαίνει η βαρκούλα
Βγαίνει η βαρκούλα του ψαρά

Ήλιος και βροχή
Χιλιάδες όνειρα παντρεύονται οι φτωχοί
Κι εγώ σε χάνω —Μίλα μου!

Κι άκου τι θα πω
Ψηλά τα χέρια γιατί τόσο σ’ αγαπώ
Και μένω αταξίδευτος

Και τότε ρίξαμε τον κλήρο
Να δούμε ποιος, ποιος, ποιος θα φαγωθεί
Να δούμε ποιος, ποιος, ποιος θα τα φυλάει

Νταμ, νταμ, φίλιμι κοντάμ, νταμ νταμ καραγάς
Ξεπετώ, δίπλα στον ποταμό εγώ θα βγω

Περνά περνά η μέλισσα
Με τα μελισσόπουλα
Δεν περνάς κυρα-Μαρία
Δεν περνάς —Δε με πονάς!

Τι με κοιτάζεις μ’ αυτά τα μάτια
Αυτό που ζήσαμε σκοτάδι και μας πνίγει
Εσύ μια κούκλα στα σκαλοπάτια
Κι εγώ τρενάκι που δεν πρόκειται να φύγει

Πέρασ’ ο καιρός
Παιχνίδι αλλιώτικο που χάθηκε στο φως
Τα μεσημέρια —Μίλα μου!

Μου ’λειψες πολύ
Και στρατιωτάκι μολυβένιο, με στολή
Σε περιμένω —Τίποτα!

Νταμ, νταμ, φίλιμι κοντάμ, νταμ νταμ καραγάς
Ξεπετώ, δίπλα στον ποταμό εγώ ταγκό

Τι με κοιτάζεις μ’ αυτά τα μάτια…

Πέρασ’ ο καιρός, πέρασε καιρός

ΣΤΙΧΟΙ: Λίνα Νικολακοπούλου
ΜΟΥΣΙΚΗ: Σταμάτης Κραουνάκης
ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Γιώργος Μαρίνος
ΔΙΣΚΟΣ: Αυτός ο Γιώργος (1991)

Τραγούδια

ΠΗΓΗ: Στο μικρόκοσμο της τάξης μας

Οι Παραολυμπιακοί Αγώνες

Οι Παραολυμπιακοί Αγώνες αποτελούν την κορυφαία αθλητική διοργάνωση για αθλητές υψηλών επιδόσεων με αναπηρία.

Οι αθλητές αυτοί διακρίνονται σε πέντε κατηγορίες:

• Αθλητές με ακρωτηριασμό
• Αθλητές με εγκεφαλική παράλυση
• Αθλητές με μερική ή ολική απώλεια όρασης
• Αθλητές με αγωνιστικά αμαξίδια
• Αθλητές με κινητικές αναπηρίες που δεν περιλαμβάνονται στις προηγούμενες κατηγορίες

Το παραολυμπιακό σύμβολο εκφράζει τις αξίες της ισότητας, της ενθάρρυνσης και της αποφασιστικότητας.

Το σύμβολο των Παραολυμπιακών Αγώνων

Άλλωστε, το να αγωνίζεσαι και να μην τα παρατάς, το να δίνεις τον καλύτερο εαυτό σου, είναι κάτι από μόνο του θαυμαστό· ένα σπουδαίο παράδειγμα προς μίμηση.

Οι διοργανώσεις

Οι Παραολυμπιακοί Αγώνες αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη αθλητική διοργάνωση παγκοσμίως μετά τους Ολυμπιακούς και διεξάγονται λίγες μέρες μετά τη λήξη τους.

Οι πρώτοι Θερινοί Παραολυμπιακοί έλαβαν χώρα το 1960 στην πρωτεύουσα της Ιταλίας.

1	1960 Ιταλία (Ρώμη)
2	1964 Ιαπωνία (Τόκιο)
3	1968 Ισραήλ (Τελ Αβίβ)
4	1972 Δυτική Γερμανία (Χαϊδελβέργη)
5	1976 Καναδάς (Τορόντο)
6	1980 Ολλανδία (Άρνεμ)
7	1984 Ηνωμένο Βασίλειο / ΗΠΑ   (στο Στόουκ Μάντεβιλ και στη Νέα Υόρκη αντίστοιχα)
8	1988 Νότια Κορέα (Σεούλ)   (από αυτό το έτος οι Ολυμπιακοί και Παραολυμπιακοί Αγώνες φιλοξενούνται στην ίδια χώρα, στην ίδια πόλη και χρησιμοποιούν τις ίδιες εγκαταστάσεις)
9	1992 Ισπανία (Βαρκελώνη)
10	1996 ΗΠΑ (Ατλάντα)
11	2000 Αυστραλία (Σίδνεϊ)
12	2004 Ελλάδα (Αθήνα)
13	2008 Κίνα (Πεκίνο)
14	2012 Ηνωμένο Βασίλειο (Λονδίνο)
15	2016 Βραζιλία (Ρίο ντε Τζανέιρο)
16	2020 Ιαπωνία (Τόκιο)   (λόγω της πανδημίας του κορονοϊού οι Αγώνες διεξήχθησαν το 2021)
17	2024 Γαλλία (Παρίσι)
18	2028 ΗΠΑ (Λος Άντζελες)
19	2032 Αυστραλία (Μπρίσμπεϊν)

Οι πρώτοι Χειμερινοί Παραολυμπιακοί έλαβαν χώρα το 1976 στη σουηδική πόλη Ερνσκέλντσβικ.

1	1976 Σουηδία (Ερνσκέλντσβικ)
2	1980 Νορβηγία (Γκέιλο)
3	1984 Αυστρία (Ίνσμπρουκ)
4	1988 Αυστρία (Ίνσμπρουκ)
5	1992 Γαλλία (Αλμπερβίλ)   (από αυτό το έτος οι Ολυμπιακοί και Παραολυμπιακοί Αγώνες φιλοξενούνται στην ίδια χώρα, στην ίδια πόλη και χρησιμοποιούν τις ίδιες εγκαταστάσεις)
6	1994 Νορβηγία (Λιλεχάμερ)
7	1998 Ιαπωνία (Ναγκάνο)
8	2002 ΗΠΑ (Σολτ Λέικ Σίτι)
9	2006 Ιταλία (Τορίνο)
10	2010 Καναδάς (Βανκούβερ)
11	2014 Ρωσία (Σότσι)
12	2018 Νότια Κορέα (Πιονγκτσάνγκ)
13	2022 Κίνα (Πεκίνο)
14	2026 Ιταλία (Μιλάνο - Κορτίνα)
15	2030 Γαλλία (Γαλλικές Άλπεις)
16	2034 ΗΠΑ (Σολτ Λέικ Σίτι)

Τα αθλήματα των Θερινών Παραολυμπιακών

• Αντιπτέριση (μπάντμιντον)
• Αντισφαίριση (τένις) με αμαξίδιο
• Άρση βαρών σε πάγκο
• Γκόλμπολ
• Επιτραπέζια αντισφαίριση (πινγκ πονγκ)
• Ιππασία
• Καλαθοσφαίριση με αμαξίδιο
• Κανόε καγιάκ
• Κολύμβηση
• Κωπηλασία
• Μπότσια
• Ξιφασκία με αμαξίδιο
• Πετοσφαίριση (βόλεϊ) καθιστών
• Ποδηλασία
• Ποδόσφαιρο 5x5
• Ράγκμπι με αμαξίδιο
• Σκοποβολή
• Στίβος
• Τάε κβον ντο
• Τζούντο
• Τοξοβολία
• Τρίαθλο

Τα αθλήματα των Χειμερινών Παραολυμπιακών

• Αλπικό σκι
• Δίαθλο
• Κέρλινγκ με αμαξίδιο
• Χιονοδρομία (σκι) αντοχής
• Χιονοσανίδα (σνόουμπορντ)
• Χόκεϊ επί πάγου με έλκηθρο

Περισσότερα

• Αθλητικά εικονογράμματα των Θερινών Παραολυμπιακών
• Αθλητικά εικονογράμματα των Χειμερινών Παραολυμπιακών

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες 1. Οι Θερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες 2. Οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες 3. Οι Παραολυμπιακοί Αγώνες

Διαφορετικότητα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Φυσική Αγωγή Α΄ Γυμνασίου, el.wikipedia.org, de.wikipedia.org
ΕΙΚΟΝΕΣ: wheelchairbasketball.ca, commons.wikimedia.org, tvbomb.co.uk, gettyimages.com

Αθλητικά εικονογράμματα των Χειμερινών Παραολυμπιακών

Από τη Βικιπαίδεια

Αλπικό σκι

Δίαθλο

Κέρλινγκ με αμαξίδιο

Χιονοδρομία (σκι) αντοχής

Χιονοσανίδα (σνόουμπορντ)

Χόκεϊ επί πάγου με έλκηθρο

Εικονογράμματα των ολυμπιακών αθλημάτων ⦁ Θερινοί Ολυμπιακοί ⦁ Χειμερινοί Ολυμπιακοί ⦁ Ολυμπιακοί της Αθήνας (2004) ⦁ Ολυμπιακοί του Ρίο (2016) Εικονογράμματα των παραολυμπιακών αθλημάτων ⦁ Θερινοί Παραολυμπιακοί ⦁ Χειμερινοί Παραολυμπιακοί ⦁ Παραολυμπιακοί της Αθήνας (2004) ⦁ Παραολυμπιακοί του Ρίο (2016)

ΕΙΚΟΝΕΣ: commons.wikimedia.org