Η τελεία

Η τελεία ( . ) σημειώνεται στις παρακάτω περιπτώσεις:

1 Στο τέλος μιας φράσης που έχει ακέραιο νόημα και φανερώνει σταμάτημα ή κατέβασμα της φωνής. Ύστερα από τελεία γράφουμε την πρώτη λέξη με κεφαλαίο αρχικό γράμμα:

• Ο Γιάννης έφυγε βιαστικά. Δεν ήθελε να αργήσει.
• Χτύπησε το τηλέφωνο. Κανένας δεν το άκουσε.

Η τελεία δε σημειώνεται σε τίτλους βιβλίων, επιγραφές, επικεφαλίδες και λεζάντες.

2 Σε συντομογραφίες και αρκτικόλεξα, στη θέση των γραμμάτων που εννοούνται:

• Η κ. Ιωάννου παρουσίασε το έργο της.
• Η απόσταση που διένυσα δεν είναι πάνω από 100 μ.

3 Στις αριθμητικές ημερομηνίες, για να διακρίνουμε την ημέρα, τον μήνα και το έτος:

• Στις 28.10.1940 η Ιταλία κήρυξε τον πόλεμο στην Ελλάδα.
• Το άρθρο της δημοσιεύθηκε στις 12.08.2024.

4 Στους αριθμούς που έχουν περισσότερα από τρία ψηφία, για λόγους ευκολίας στην ανάγνωση (διαχωριστικές τελείες):

• 5.800, 167.010, 38.765.000
• Στις εκλογές συμμετείχαν 7.342.156 ψηφοφόροι.

Η τελεία δε σημειώνεται στους αριθμούς που δείχνουν χρονολογίες (το 1821), στους τηλεφωνικούς αριθμούς και στους διάφορους κωδικούς.

Γλώσσα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής
ΕΙΚΟΝΑ: podilato98.blogspot.com (σκίτσο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού)

Η άνω τελεία

Η άνω τελεία ( · ) σημειώνεται για να χωρίσει μια φράση σε δύο μέρη, από τα οποία το δεύτερο επεξηγεί το πρώτο ή έρχεται σε αντίθεση μαζί του:

• Η έκπληξή του δεν ήταν μεγάλη· περίμενε τον ερχομό της.
• Αυτό δεν είναι καρπούζι· είναι πεπόνι.

Με την άνω τελεία δηλώνουμε μεγαλύτερη διακοπή από το κόμμα και μικρότερη από την τελεία:

• Ήταν εξαιρετικός ηγέτης· δίκαιος, εξασφάλιζε την ηρεμία και την ειρήνη στην ομάδα του.
• Η περιοχή δεν ήταν πάντοτε έρημη· για δεκαετίες αποτελούσε όαση πρασίνου, εξαιρετικά σημαντική για τη γεωργία και τις καλλιέργειες.

Γλώσσα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής
ΕΙΚΟΝΑ: podilato98.blogspot.com (σκίτσο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού)

Τα αποσιωπητικά

Τα αποσιωπητικά ( … ) σημειώνονται σε δύο περιπτώσεις:

1 Στο τέλος μιας φράσης, για να δείξουμε πως αποσιωπούμε τη συνέχειά της, δηλαδή την αφήνουμε ατελείωτη:

• Θα 'ταν ωραία να…
• Αχ! Nα μπορούσες να έρθεις…
• Mη με θυμώνεις, γιατί…

2 Πριν από μια λέξη ή φράση που είναι αναπάντεχη και πρόκειται να εκπλήξει τον αναγνώστη:

• Το «τρομερό θηρίο» αποδείχτηκε πως ήταν… γατάκι!

Και κάτι ακόμη

(α) Τα αποσιωπητικά αποτελούνται από τρεις τελείες· ούτε λιγότερες ούτε περισσότερες!

(β) Επίσης, δε λέγονται «αποσιωποιητικά», όπως λένε κάποιοι. Το όνομά τους προέρχεται από το «αποσιωπώ» και δεν έχει σχέση με την… ποίηση!

Γλώσσα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής, Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών στη χρήση της Ελληνικής, Λεξικό της κοινής νεοελληνικής
ΕΙΚΟΝΑ: podilato98.blogspot.com (σκίτσο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού)

Το ερωτηματικό

Το ερωτηματικό ( ; ) σημειώνεται στο τέλος μιας ευθείας ερωτηματικής πρότασης:

• Τι κάνεις;
• Πότε θα φύγεις;

Στις πλάγιες ερωτήσεις, όμως, μπαίνει τελεία:

• Σε ρώτησα τι κάνεις.
• Με ρώτησε πότε θα φύγω.

Επιπλέον

Κάποιες φορές στον δημοσιογραφικό λόγο σημειώνεται μέσα σε παρένθεση ένα ερωτηματικό, για να δηλώσει την αβεβαιότητα του ομιλητή για ένα στοιχείο της πρότασης: Ο κύριος Νικολάου είναι ο κατάλληλος (;) άνθρωπος στην κατάλληλη θέση.

Και κάτι ακόμη

(α) Ύστερα από ερωτηματικό αρχίζουμε με κεφαλαίο γράμμα, εκτός αν η φράση συνεχίζεται: «Πού πήγες;» με ρώτησε με αυστηρό ύφος.

(β) Το ελληνικό ερωτηματικό είναι «;». Το «?» το χρησιμοποιούμε μόνο σε ξένες γλώσσες (π.χ. στα αγγλικά, στα γερμανικά ή στα γαλλικά).

(γ) Τα σημεία στίξης σε καμία περίπτωση δεν πολλαπλασιάζονται και καλό είναι να αποφεύγεται η κατάχρησή τους. Ένα ερωτηματικό είναι αρκετό!

Γλώσσα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής, Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών στη χρήση της Ελληνικής
ΕΙΚΟΝΑ: podilato98.blogspot.com (σκίτσο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού)

Το θαυμαστικό

Το θαυμαστικό ( ! ) σημειώνεται σε δύο περιπτώσεις:

1 Μετά από τα επιφωνήματα και φράσεις που εκφράζουν θαυμασμό, έκπληξη, κάποιο συναίσθημα κλπ.:

• Οχ! Ζήτω! Έι! Φωτιά!
• Έλα εδώ! Πιάστε τον!
• Τι πλημμύρα κι αυτή!

2 Σε ονοματικές φράσεις που βρίσκονται σε κλητική, ακόμη και αν πρόκειται μόνο για ονόματα:

• Γεια σου, φίλε μου!
• Κωνσταντίνε! Δανάη!

Επιπλέον

Κάποιες φορές στον δημοσιογραφικό λόγο σημειώνεται μέσα σε παρένθεση ένα θαυμαστικό, για να δηλώσει την έκπληξη του ομιλητή για ένα στοιχείο της πρότασης: Στη χώρα μας υπάρχουν περίπου 6.000 (!) νησιά, νησίδες και βραχονησίδες.

Και κάτι ακόμη

(α) Ύστερα από θαυμαστικό αρχίζουμε με κεφαλαίο γράμμα, εκτός αν η φράση συνεχίζεται: «Αχ!» έκανε με ανακούφιση.

(β) Τα σημεία στίξης σε καμία περίπτωση δεν πολλαπλασιάζονται και καλό είναι να αποφεύγεται η κατάχρησή τους. Ένα θαυμαστικό είναι αρκετό!

Γλώσσα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής, Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών στη χρήση της Ελληνικής
ΕΙΚΟΝΑ: podilato98.blogspot.com (σκίτσο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού)

Η διπλή τελεία

Η διπλή τελεία ( : ) σημειώνεται στις παρακάτω περιπτώσεις:

1 Πριν από τα λόγια ενός τρίτου προσώπου όταν τα μεταφέρουμε αυτούσια, δηλαδή όπως ακριβώς τα είπε:

• Η Μαρία είπε: «Ευτυχώς ήρθατε νωρίς».
• Ο δάσκαλος είπε: «Αύριο θα πάμε εκδρομή».

2 Πριν από μια απαρίθμηση, μια εξήγηση, ένα αποτέλεσμα, ένα γνωμικό ή μια παροιμία:

• Τα σημεία του ορίζοντα είναι τέσσερα: ο Βορράς, ο Νότος, η Ανατολή και η Δύση.
• Ο στόχος του ήταν διπλός: να ανυψώσει το ηθικό των στρατιωτών του και να νικήσει τους εχθρούς.

3 Στη μέτρηση του χρόνου, για να ξεχωρίζει τις ώρες, τα λεπτά και τα δευτερόλεπτα:

• Η ώρα είναι 14:45.
• Η ώρα είναι 14:45:56.

Και κάτι ακόμη

Μετά τη διπλή τελεία συνεχίζουμε με μικρό γράμμα, εκτός αν ακολουθεί αυτολεξεί φράση (πρώτη περίπτωση) ή κύριο όνομα.

Γλώσσα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής, Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών στη χρήση της Ελληνικής
ΕΙΚΟΝΑ: podilato98.blogspot.com (σκίτσο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού)

Τα εισαγωγικά

Τα εισαγωγικά ( « » ) σημειώνονται στις παρακάτω περιπτώσεις:

1 Για να περικλείσουμε τα λόγια ενός τρίτου προσώπου όταν τα μεταφέρουμε αυτούσια, δηλαδή όπως ακριβώς τα είπε:

• Η Μαρία είπε: «Ευτυχώς ήρθατε νωρίς».
• «Ευτυχώς», είπε η Μαρία, «ήρθατε νωρίς».

2 Για να ξεχωρίσουμε τίτλους βιβλίων, εφημερίδων, έργων τέχνης, καθώς και επιγραφές, ορισμούς κ.ο.κ.

• Η εφημερίδα «Καθημερινή» πρωτοκυκλοφόρησε το 1919.
• Η Γη ονομάζεται και «γαλάζιος πλανήτης».

3 Για να δηλώσουμε κάποια λέξη ή φράση με διαφορετική σημασία (π.χ. ειρωνική):

• Ο «ειδικός» μας εξήγησε το θέμα.
  (εννοούμε ότι δεν ήταν ειδικός)
• Τι «έξυπνη» κίνηση ήταν αυτή!
  (εννοούμε ότι ήταν χαζή κίνηση)

Και κάτι ακόμη

Αν χρειαστεί να ανοίξουμε εισαγωγικά μέσα σε εισαγωγικά, σημειώνουμε τα λεγόμενα «ανωφερή εισαγωγικά» ( “ ” ):

• Ο Κώστας είπε: «Η Γη ονομάζεται και “γαλάζιος πλανήτης”».

Γλώσσα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής, Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών στη χρήση της Ελληνικής
ΕΙΚΟΝΑ: podilato98.blogspot.com (σκίτσο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού)