Ο τόνος των λέξεων

Πέντε κανόνες

1 Τόνο (΄) παίρνει κάθε λέξη που έχει δύο ή περισσότερες συλλαβές. Ο τόνος μπαίνει μόνο στη λήγουσα, στην παραλήγουσα και στην προπαραλήγουσα:

• παιδί, παιδάκι, φτωχόπαιδο
• καθαρός, καθαρίζω, ξεκάθαρος

Ανάλογα με τη συλλαβή που τονίζεται οι λέξεις διακρίνονται σε οξύτονες (τονίζονται στη λήγουσα), παροξύτονες (τονίζονται στην παραλήγουσα) και προπαροξύτονες (τονίζονται στην προπαραλήγουσα).

2 Ο τόνος της λέξης σημειώνεται πάνω από το φωνήεν που προφέρεται πιο δυνατά:

• άκουσα, κουζίνα, ποδόσφαιρο
• σκουληκομυρμηγκότρυπα

3 Αν το φωνήεν είναι κεφαλαίο (στα κύρια ονόματα ή στην αρχή των προτάσεων) ο τόνος δε σημειώνεται πάνω του αλλά αριστερά:

• Άννα, Έβρος, Όλυμπος
• Άκουσα ότι θα βρέξει.

Οι λέξεις που γράφονται εξ ολοκλήρου με κεφαλαία δεν τονίζονται. Εξαιρείται το διαζευκτικό «ή» για να ξεχωρίζει από το θηλυκό άρθρο: ΤΣΙΓΑΡΟ Ή ΥΓΕΙΑ, ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ

4 Όταν το φωνήεν που τονίζεται είναι δίψηφο ή καταχρηστικός δίφθογγος, ο τόνος σημειώνται στο δεύτερο γράμμα:

• χαίρομαι, είπα, μουστοκούλουρο
• μολυβιά, παιδιού, μοιάζουν

Το ίδιο ισχύει και με τους συνδυασμούς «αυ» και «ευ»:

• αύριο, ναύαρχος
• μαζεύω, πεύκο

5 Οι λέξεις που εμφανίζονται ως μονοσύλλαβες ύστερα από την απαλοιφή κάποιου φωνήεντος διατηρούν τον τόνο τους:

• φέρε  το → φέρ’ το
• δεν είναι  ανάγκη → δεν είν’ ανάγκη

Αν όμως χαθεί το τονισμένο φωνήεν, χάνεται και ο τόνος:

• θα ή θελα → θα ’θελα
• μου εί πε → μου ’πε

Ειδικές περιπτώσεις

(α) Οι μονοσύλλαβες λέξεις συνήθως δεν τονίζονται. Εκείνες που εξαιρούνται και τονίζονται είναι λίγες:

• ή εγώ ή εσύ
• Πού είσαι; Πώς τα πέρασες;
• Η δασκάλα μού είπε (είπε σε εμένα)

(β) Στις λέξεις που κλίνονται ο τόνος δε μένει πάντα στην ίδια συλλαβή, αλλά μπορεί να μετακινείται:

• ο άνθρωπος - του ανθρώπου
• φαίνομαι - φαινόμαστε

(γ) Κάποιες λέξεις, που ονομάζονται τονικά παρώνυμα, ξεχωρίζουν μόνο από τον τόνο τους:

• πόδια - ποδιά
• πότε - ποτέ

(δ) Μερικές λέξεις που τονίζονται στην προπαραλήγουσα μπορεί να πάρουν και έναν δεύτερο τόνο:

• ο δάσκαλός μας
• ρώτησέ τον
• απέναντί μας

(ε) Τα προτακτικά που έχουν ενωτικό (Αγια-, Αϊ-, γερο-, κυρα-, μαστρο-, μπαρμπα-, παπα-) δεν τονίζονται:

• η Αγια-Σοφιά, η κυρα-Φροσύνη, ο παπα-Σταύρος

Και κάτι ακόμη

Οι τόνοι χρησιμοποιούνται και μετά από τα γράμματα της αλφαβήτας που δηλώνουν αριθμούς: γ΄ τάξη (τρίτη), κα΄ (21), λη΄ (38)

Δείτε στη συνέχεια

Ο τόνος των λέξεων 1. Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο 2. Λέξεις με δύο τόνους

ΑφιερώματαΓλώσσα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής
ΕΙΚΟΝΕΣ: podilato98.blogspot.com (φόντο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, pixteller.com)

Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο

Οι μονοσύλλαβες λέξεις γενικά δεν παίρνουν τόνο, διότι εννοείται:

• αχ, γεια, γη, δεν, θα, και
• λες, μου, να, σε, τι, φως

Υπάρχουν όμως τρεις —το «η», το «που» και το «πως»— που μερικές φορές παίρνουν τόνο. Αυτό συμβαίνει γιατί υπάρχουν

• δύο «η» (η - ή) ,
• δύο «που» (που - πού)  και
• δύο «πως» (πως - πώς).

η - ή

Όταν το «η» είναι άρθρο, δε βάζουμε τόνο:

• η Μαρία
• η καρέκλα

Όταν το «ή» είναι διαζευκτικός σύνδεσμος, βάζουμε τόνο για να το ξεχωρίζουμε:

• η Μαρία ή η Ελένη
• ή εγώ ή εσύ

που - πού

Όταν το «που» είναι σύνδεσμος ή αντωνυμία, δε βάζουμε τόνο:

• Μετάνιωσα που δε σε άκουσα.
• Αυτό είναι το βιβλίο που σου έδωσα.

Όταν το «πού» είναι ερωτηματικό επίρρημα, όταν δηλαδή ρωτάμε με αυτό, βάζουμε τόνο για να το ξεχωρίζουμε:

• Πού είσαι;
• Πού έβαλες το βιβλίο που σου έδωσα;

Το «πού» τονίζεται ακόμη:

(α) Στις πλάγιες ερωτήσεις: Με ρώτησε πού είμαι. Θέλω να μου πεις πού έβαλες το βιβλίο που σου έδωσα.

(β) Σε συγκεκριμένες φράσεις: Πού να σ’ τα λέω. Από πού κι ως πού. Πού και πού. Αραιά και πού.

πως - πώς

Όταν το «πως» είναι σύνδεσμος, δε βάζουμε τόνο:

• Νομίζω πως θα βρέξει.

Όταν το «πώς» είναι ερωτηματικό επίρρημα, όταν δηλαδή ρωτάμε με αυτό, βάζουμε τόνο για να το ξεχωρίζουμε:

• Πώς τα πέρασες;

Το «πώς» τονίζεται ακόμη:

(α) Στις πλάγιες ερωτήσεις: Με ρώτησε πώς τα πέρασα.

(β) Σε συγκεκριμένες φράσεις: Πώς βαριέμαι! Κοιτάζω πώς και πώς να τα καταφέρω. Τους έστειλες το γράμμα; – Πώς!

Και κάτι ακόμη

(α) Οι ασθενείς τύποι των προσωπικών αντωνυμιών (μου, σου, του…) είναι μονοσύλλαβοι και άτονοι. Ωστόσο, αν υπάρχει κίνδυνος να θεωρηθούν κτητικές αντωνυμίες, παίρνουν τόνο:

• Η δασκάλα μου είπε (η δική μου δασκάλα)
• Η δασκάλα μού είπε (είπε σε εμένα)

Διαφορετικά, δεν τονίζονται:

• Ο δάσκαλός μου είπε (ο δικός μου δάσκαλος)
• Ο δάσκαλος μου είπε (είπε σε εμένα)
• Ο δάσκαλός μου μου είπε

(β) Το «να» και το «θα», όταν βρίσκονται πριν τους ρηματικούς τύπους μπω, βγω, βρω, ’ρθω και προφέρονται πιο δυνατά, παίρνουν τόνο:

• θά ’ρθω (προφέρουμε δυνατότερα το «θα»)
• θα ’ρθω (προφέρουμε δυνατότερα το «’ρθω»)

Ο τόνος των λέξεων 1. Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο 2. Λέξεις με δύο τόνους

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου

Λέξεις με δύο τόνους

Μερικές λέξεις που τονίζονται στην προπαραλήγουσα προφέρονται περιστασιακά και με έναν δεύτερο τόνο:

• ο δάσκαλός μας, χάρισμά σου
• ρώτησέ τον, άφησέ με
• απέναντί σας, ανάμεσά τους

Μίλησέ μου!

Ο δεύτερος τόνος προκύπτει από τους ασθενείς (άτονους) τύπους της προσωπικής ή κτητικής αντωνυμίας, διότι αποτελούν ένα ιδιαίτερο σύνολο μαζί τους.

Για παράδειγμα, δοκιμάστε να πείτε με μια φωνή «ο δάσκαλος | μας». Δεν είναι το ίδιο.

Αν, βέβαια, οι ασθενείς, μονοσύλλαβοι τύποι δεν έχουν σχέση με τις προηγούμενες λέξεις, τις τονίζουμε για να τις ξεχωρίσουμε:

• Ο δάσκαλός μας λέγεται Κώστας.
• Ο δάσκαλος μάς είπε να βγούμε για διάλειμμα.

Παρόμοια περίπτωση

Ένα ιδιαίτερο σύνολο αποτελούν και οι παροξύτονες προστακτικές όταν ακολουθούνται από δύο ασθενείς προσωπικές αντωνυμίες. Τότε η πρώτη τονίζεται:

• Δώσε μού τον στο τηλέφωνο.
• Στείλε μού το, σε παρακαλώ.

Ο τόνος των λέξεων 1. Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο 2. Λέξεις με δύο τόνους

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου
ΕΙΚΟΝΑ: stgeorgeutah.com

Παιδικά παιχνίδια

Πέρασ’ ο καιρός
Παιχνίδι αλλιώτικο που χάθηκε στο φως
Τα μεσημέρια —Μίλα μου!

Μ’ όλες τις φωνές
Ποτέ δεν έμαθα τι σ’ έκανε να κλαις —
Βγαίνει η βαρκούλα

Βγαίνει η βαρκούλα
Βγαίνει η βαρκούλα του ψαρά

Ήλιος και βροχή
Χιλιάδες όνειρα παντρεύονται οι φτωχοί
Κι εγώ σε χάνω —Μίλα μου!

Κι άκου τι θα πω
Ψηλά τα χέρια γιατί τόσο σ’ αγαπώ
Και μένω αταξίδευτος

Και τότε ρίξαμε τον κλήρο
Να δούμε ποιος, ποιος, ποιος θα φαγωθεί
Να δούμε ποιος, ποιος, ποιος θα τα φυλάει

Νταμ, νταμ, φίλιμι κοντάμ, νταμ νταμ καραγάς
Ξεπετώ, δίπλα στον ποταμό εγώ θα βγω

Περνά περνά η μέλισσα
Με τα μελισσόπουλα
Δεν περνάς κυρα-Μαρία
Δεν περνάς —Δε με πονάς!

Τι με κοιτάζεις μ’ αυτά τα μάτια
Αυτό που ζήσαμε σκοτάδι και μας πνίγει
Εσύ μια κούκλα στα σκαλοπάτια
Κι εγώ τρενάκι που δεν πρόκειται να φύγει

Πέρασ’ ο καιρός
Παιχνίδι αλλιώτικο που χάθηκε στο φως
Τα μεσημέρια —Μίλα μου!

Μου ’λειψες πολύ
Και στρατιωτάκι μολυβένιο, με στολή
Σε περιμένω —Τίποτα!

Νταμ, νταμ, φίλιμι κοντάμ, νταμ νταμ καραγάς
Ξεπετώ, δίπλα στον ποταμό εγώ ταγκό

Τι με κοιτάζεις μ’ αυτά τα μάτια…

Πέρασ’ ο καιρός, πέρασε καιρός

ΣΤΙΧΟΙ: Λίνα Νικολακοπούλου
ΜΟΥΣΙΚΗ: Σταμάτης Κραουνάκης
ΕΡΜΗΝΕΙΑ: Γιώργος Μαρίνος
ΔΙΣΚΟΣ: Αυτός ο Γιώργος (1991)

Τραγούδια

ΠΗΓΗ: Στο μικρόκοσμο της τάξης μας

Οι Παραολυμπιακοί Αγώνες

Οι Παραολυμπιακοί Αγώνες αποτελούν την κορυφαία αθλητική διοργάνωση για αθλητές υψηλών επιδόσεων με αναπηρία.

Οι αθλητές αυτοί διακρίνονται σε πέντε κατηγορίες:

• Αθλητές με ακρωτηριασμό
• Αθλητές με εγκεφαλική παράλυση
• Αθλητές με μερική ή ολική απώλεια όρασης
• Αθλητές με αγωνιστικά αμαξίδια
• Αθλητές με κινητικές αναπηρίες που δεν περιλαμβάνονται στις προηγούμενες κατηγορίες

Το παραολυμπιακό σύμβολο εκφράζει τις αξίες της ισότητας, της ενθάρρυνσης και της αποφασιστικότητας.

Το σύμβολο των Παραολυμπιακών Αγώνων

Άλλωστε, το να αγωνίζεσαι και να μην τα παρατάς, το να δίνεις τον καλύτερο εαυτό σου, είναι κάτι από μόνο του θαυμαστό· ένα σπουδαίο παράδειγμα προς μίμηση.

Οι διοργανώσεις

Οι Παραολυμπιακοί Αγώνες αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη αθλητική διοργάνωση παγκοσμίως μετά τους Ολυμπιακούς και διεξάγονται λίγες μέρες μετά τη λήξη τους.

Οι πρώτοι Θερινοί Παραολυμπιακοί έλαβαν χώρα το 1960 στην πρωτεύουσα της Ιταλίας.

1	1960 Ιταλία (Ρώμη)
2	1964 Ιαπωνία (Τόκιο)
3	1968 Ισραήλ (Τελ Αβίβ)
4	1972 Δυτική Γερμανία (Χαϊδελβέργη)
5	1976 Καναδάς (Τορόντο)
6	1980 Ολλανδία (Άρνεμ)
7	1984 Ηνωμένο Βασίλειο / ΗΠΑ   (στο Στόουκ Μάντεβιλ και στη Νέα Υόρκη αντίστοιχα)
8	1988 Νότια Κορέα (Σεούλ)   (από αυτό το έτος οι Ολυμπιακοί και Παραολυμπιακοί Αγώνες φιλοξενούνται στην ίδια χώρα, στην ίδια πόλη και χρησιμοποιούν τις ίδιες εγκαταστάσεις)
9	1992 Ισπανία (Βαρκελώνη)
10	1996 ΗΠΑ (Ατλάντα)
11	2000 Αυστραλία (Σίδνεϊ)
12	2004 Ελλάδα (Αθήνα)
13	2008 Κίνα (Πεκίνο)
14	2012 Ηνωμένο Βασίλειο (Λονδίνο)
15	2016 Βραζιλία (Ρίο ντε Τζανέιρο)
16	2020 Ιαπωνία (Τόκιο)   (λόγω της πανδημίας του κορονοϊού οι Αγώνες διεξήχθησαν το 2021)
17	2024 Γαλλία (Παρίσι)
18	2028 ΗΠΑ (Λος Άντζελες)
19	2032 Αυστραλία (Μπρίσμπεϊν)

Οι πρώτοι Χειμερινοί Παραολυμπιακοί έλαβαν χώρα το 1976 στη σουηδική πόλη Ερνσκέλντσβικ.

1	1976 Σουηδία (Ερνσκέλντσβικ)
2	1980 Νορβηγία (Γκέιλο)
3	1984 Αυστρία (Ίνσμπρουκ)
4	1988 Αυστρία (Ίνσμπρουκ)
5	1992 Γαλλία (Αλμπερβίλ)   (από αυτό το έτος οι Ολυμπιακοί και Παραολυμπιακοί Αγώνες φιλοξενούνται στην ίδια χώρα, στην ίδια πόλη και χρησιμοποιούν τις ίδιες εγκαταστάσεις)
6	1994 Νορβηγία (Λιλεχάμερ)
7	1998 Ιαπωνία (Ναγκάνο)
8	2002 ΗΠΑ (Σολτ Λέικ Σίτι)
9	2006 Ιταλία (Τορίνο)
10	2010 Καναδάς (Βανκούβερ)
11	2014 Ρωσία (Σότσι)
12	2018 Νότια Κορέα (Πιονγκτσάνγκ)
13	2022 Κίνα (Πεκίνο)
14	2026 Ιταλία (Μιλάνο - Κορτίνα)
15	2030 Γαλλία (Γαλλικές Άλπεις)
16	2034 ΗΠΑ (Σολτ Λέικ Σίτι)

Τα αθλήματα των Θερινών Παραολυμπιακών

• Αντιπτέριση (μπάντμιντον)
• Αντισφαίριση (τένις) με αμαξίδιο
• Άρση βαρών σε πάγκο
• Γκόλμπολ
• Επιτραπέζια αντισφαίριση (πινγκ πονγκ)
• Ιππασία
• Καλαθοσφαίριση με αμαξίδιο
• Κανόε καγιάκ
• Κολύμβηση
• Κωπηλασία
• Μπότσια
• Ξιφασκία με αμαξίδιο
• Πετοσφαίριση (βόλεϊ) καθιστών
• Ποδηλασία
• Ποδόσφαιρο 5x5
• Ράγκμπι με αμαξίδιο
• Σκοποβολή
• Στίβος
• Τάε κβον ντο
• Τζούντο
• Τοξοβολία
• Τρίαθλο

Τα αθλήματα των Χειμερινών Παραολυμπιακών

• Αλπικό σκι
• Δίαθλο
• Κέρλινγκ με αμαξίδιο
• Χιονοδρομία (σκι) αντοχής
• Χιονοσανίδα (σνόουμπορντ)
• Χόκεϊ επί πάγου με έλκηθρο

Περισσότερα

• Αθλητικά εικονογράμματα των Θερινών Παραολυμπιακών
• Αθλητικά εικονογράμματα των Χειμερινών Παραολυμπιακών

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες 1. Οι Θερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες 2. Οι Χειμερινοί Ολυμπιακοί Αγώνες 3. Οι Παραολυμπιακοί Αγώνες

Διαφορετικότητα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Φυσική Αγωγή Α΄ Γυμνασίου, el.wikipedia.org, de.wikipedia.org
ΕΙΚΟΝΕΣ: wheelchairbasketball.ca, commons.wikimedia.org, tvbomb.co.uk, gettyimages.com

Αθλητικά εικονογράμματα των Χειμερινών Παραολυμπιακών

Από τη Βικιπαίδεια

Αλπικό σκι

Δίαθλο

Κέρλινγκ με αμαξίδιο

Χιονοδρομία (σκι) αντοχής

Χιονοσανίδα (σνόουμπορντ)

Χόκεϊ επί πάγου με έλκηθρο

Εικονογράμματα των ολυμπιακών αθλημάτων ⦁ Θερινοί Ολυμπιακοί ⦁ Χειμερινοί Ολυμπιακοί ⦁ Ολυμπιακοί της Αθήνας (2004) ⦁ Ολυμπιακοί του Ρίο (2016) Εικονογράμματα των παραολυμπιακών αθλημάτων ⦁ Θερινοί Παραολυμπιακοί ⦁ Χειμερινοί Παραολυμπιακοί ⦁ Παραολυμπιακοί της Αθήνας (2004) ⦁ Παραολυμπιακοί του Ρίο (2016)

ΕΙΚΟΝΕΣ: commons.wikimedia.org

Η συνεισφορά της Χημείας στον πολιτισμό

Του Πίτερ Άτκινς (προσαρμογή)
Καθηγητής Φυσικοχημείας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, συγγραφέας

Η επιστήμη της χημείας δε συνεισφέρει μόνο στην υλική μας άνεση αλλά και στον ανθρώπινο πολιτισμό. Σπάνια θα βρεθεί αντικείμενο της καθημερινής ζωής που δεν προέρχεται από αυτή ή δε βασίζεται στα υλικά που έχει δημιουργήσει.

Αφαιρώντας τη χημεία και τον λειτουργικό της βραχίονα, τη χημική βιομηχανία, αφαιρούμε τα μέταλλα και τα άλλα κατασκευαστικά υλικά, τους ημιαγωγούς των υπολογιστών και της επικοινωνίας, τα καύσιμα της θέρμανσης, της παραγωγής ενέργειας και των μεταφορών, τα υφάσματα του ρουχισμού και της επίπλωσης, τις τεχνητές χρωστικές του εντυπωσιακά πολύχρωμου κόσμου μας.

Αφαιρώντας τη συνεισφορά της στη γεωργία, αφήνουμε ανθρώπους να πεθάνουν, καθώς η χημική βιομηχανία παρέχει τα λιπάσματα και τα παρασιτοκτόνα που επιτρέπουν σε ολοένα και λιγότερα εδάφη να υποστηρίζουν αυξανόμενους πληθυσμούς.

Αφαιρώντας τη φαρμακευτική της πτέρυγα, επιστρέφουμε στον πόνο μέσα από την εξάλειψη των αναισθητικών και αρνούμαστε στην ανθρωπότητα την προοπτική της ανάρρωσης εξαιτίας της απουσίας των φαρμάκων.

Φανταστείτε έναν κόσμο όπου δεν υπάρχουν προϊόντα της χημείας (συμπεριλαμβανομένου του καθαρού νερού) και θα βρεθείτε πριν την Εποχή του Χαλκού, στην Εποχή του Λίθου: κανένα μέταλλο, κανένα καύσιμο εκτός από το ξύλο, κανένα ύφασμα εκτός από δέρματα, κανένα φάρμακο εκτός από βότανα. Και πολύ λίγη τροφή.

Δίχως τη χημεία η ζωή θα ήταν άσχημη, βάρβαρη και σύντομη. Με τη χημεία μπορεί να είναι άνετη, ευχάριστη και διατροφικά αυτάρκης. Τα μέσα μεταφοράς μπορούν να είναι αποτελεσματικά, τα ρούχα μας ελκυστικά. Η ανθρώπινη ζωή μπορεί να διαρκεί περισσότερο.

Η ανάπτυξη των πλαστικών

Κοιτάξτε γύρω σας και αναγνωρίστε τι έχουν πετύχει οι χημικοί παίρνοντας το μαύρο, παχύρρευστο αργό πετρέλαιο που αναδύεται από τη γη, υποβάλλοντάς το στις αντιδράσεις που έχουν αναπτύξει και μεταβιβάζοντας τα προϊόντα στους κατασκευαστές των τεχνουργημάτων του σύγχρονου κόσμου.

Εξέδρα άντλησης πετρελαίου

Ο σημαντικότερος ίσως αντίκτυπος αυτών των διεργασιών υπήρξε η ανάπτυξη των πλαστικών. Πριν από έναν αιώνα ο καθημερινός κόσμος ήταν μεταλλικός, κεραμικός ή φυσικός, με αντικείμενα φτιαγμένα από ξύλο, μαλλί, βαμβάκι και μετάξι. Σήμερα πληθώρα αντικειμένων κατασκευάζονται από συνθετικά υλικά που προέρχονται από το πετρέλαιο.

Τα υφάσματά μας έχουν υφανθεί από υλικά που αναπτύχθηκαν από χημικούς, ενώ ταξιδεύουμε μεταφέροντας τσάντες και βαλίτσες από συνθετικά υλικά.

Ο ηλεκτρονικός μας εξοπλισμός, οι τηλεοράσεις μας, τα τηλέφωνα και οι φορητοί υπολογιστές μας είναι όλα μορφοποιημένα από συνθετικά υλικά.

Τα οχήματά μας κατασκευάζονται όλο και περισσότερο από συνθετικά υλικά.

Ακόμα και η όψη και η αίσθηση του κόσμου είναι τώρα διαφορετική απ’ ό,τι ήταν πριν από εκατό χρόνια. Αν αγγίξουμε ένα αντικείμενο σήμερα, η υφή του θα είναι κατά κανόνα εκείνη ενός συνθετικού υλικού.

Αν και η ευκολία της πλαστικής σακούλας ίσως να αντισταθμίζεται από τη ζημιά που έχει προκαλέσει στο περιβάλλον, σκεφτείτε τι δε θα είχαμε αν δε διαθέταμε κανένα από τα πολυμερή υλικά που εφευρέθηκαν από τους χημικούς και στη συνέχεια κατασκευάστηκαν μαζικά.

Σκεφτείτε έναν κόσμο χωρίς το νάιλον και τους πολυεστέρες των υφασμάτων που χρησιμοποιούνται για ρουχισμό, επένδυση τοίχων (ταπετσαρίες) και διακόσμηση.

Σκεφτείτε έναν κόσμο όπου θα υπήρχαν μόνο βαριά μεταλλικά δοχεία για ποτά, τρόφιμα και οικιακά υγρά.

Σκεφτείτε έναν κόσμο χωρίς όλα τα μικρά πλαστικά αντικείμενα της καθημερινότητας: διακόπτες, βύσματα, πρίζες, παιχνίδια, λαβές μαχαιριών, πληκτρολόγια, κουμπιά…

Ο κατάλογος είναι σχεδόν ατελείωτος, τόσο πανταχού παρόντα είναι τα πολυμερή υλικά που παράγονται χημικά.

Πώς λειτουργεί ο υλικός κόσμος

Υπάρχει και ένα άλλο επίτευγμα της χημείας που δεν πρέπει να αγνοήσουμε: ότι φωτίζει τις διεργασίες του υλικού κόσμου, προσφέροντας γνώση για τα πάντα, από τα πετρώματα μέχρι τους ζωντανούς οργανισμούς. Η γνώση βελτιώνει την ανθρώπινη κατάσταση, διότι προσθέτει στον θαυμασμό για τη φύση την κατανόησή της και αυξάνει την απόλαυσή μας.

Μέσω της χημείας κατανοούμε τη σύσταση και τη δομή των ορυκτών του περιβάλλοντός μας και μπορούμε να καταλάβουμε γιατί είναι άκαμπτα, γιατί λαμπυρίζουν, γιατί θραύονται και διαβρώνονται, και τι περιέχουν.

Γνωρίζουμε γιατί τα μέταλλα μπορούν να σφυρηλατηθούν και να διαμορφωθούν σε καλώδια και, χάρη στις γνώσεις μας για τη διάταξη των ατόμων τους, γιατί κάποια κάμπτονται σύμφωνα με τη θέλησή μας, ενώ άλλα σπάνε.

Καταλαβαίνουμε πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε τις ιδιότητες των μετάλλων για να φτιάξουμε κράματα και χάλυβες.

Καταλαβαίνουμε τα χρώματα των πολύτιμων λίθων και γιατί μπορούμε να δούμε μέσα από το γυαλί, αλλά όχι μέσα από το ξύλο.

Καλώδιο χαλκού

Μέσω της χημείας μπορούμε να ξεδιαλύνουμε και να κατανοήσουμε τα άλλοτε ανεξιχνίαστα μυστήρια του φυσικού κόσμου.

Μπορούμε να καταλάβουμε το πράσινο χρώμα ενός φύλλου και το κόκκινο ενός τριαντάφυλλου, την οσμή ενός βοτάνου ή του φρεσκοκουρεμένου χόρτου.

Μπορούμε να αντιληφθούμε, διστακτικά αλλά όλο και περισσότερο, το περίπλοκο και σύνθετο δίκτυο των διεργασιών του φυσικού κόσμου που συνιστούν το θαυμαστό και πολυεπίπεδο φαινόμενο που γνωρίζουμε ως ζωή.

Έχουμε αρχίσει, ακόμη πιο διστακτικά, να κατανοούμε τις χημικές διεργασίες του εγκεφάλου μας, που μας επιτρέπουν να αντιλαμβανόμαστε, να αναρωτιόμαστε και να καταλαβαίνουμε.

Μέσω της χημείας κατανοούμε τις γεύσεις των τροφίμων, τα χρώματα των υφασμάτων, την υφή της ύλης, την υγρασία του νερού, την αλλαγή στο χρώμα των φύλλων την άνοιξη, το καλοκαίρι και το φθινόπωρο.

Δε χρειάζεται να ενεργοποιούμε αυτή την κατανόηση σε κάθε στιγμή της ζωής μας, καθώς το να χαλαρώνουμε και να απολαμβάνουμε το περιβάλλον μας είναι μια χαρά από μόνη της. Αλλά η χημεία προσθέτει στην ευχαρίστηση αυτή ένα βάθος, αφού όποτε μάς παρακινεί η διάθεσή μας μπορούμε να κοιτάξουμε κάτω από τις επιφανειακές απολαύσεις του κόσμου και να χαρούμε το αίσθημα ότι γνωρίζουμε πώς λειτουργούν τα πράγματα.

Τι είναι η Χημεία;

Επιστήμη

ΠΗΓΗ: Χημεία: Μια συνοπτική εισαγωγή
ΕΙΚΟΝΕΣ: citycampus.gr (1), chem.noesis.edu.gr (2-3, 6), en.wikipedia.org (4), patraikianakyklosi.gr (5)