Τρίτη, 17 Νοεμβρίου 2015

Το κύτταρο

Όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί, όλα τα έμβια, αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτ­τα­­ρα. Τα κύτταρα είναι η μικρότερη μονάδα ζωής, θυμίζουν μικροσκοπικά «ερ­γο­στά­σι­α» και λειτουργούν με απίστευτη ακρίβεια. Έχουν εξαιρετικά μικρό μέγεθος (δεν είναι ορατά με γυμνό μάτι), γι’ αυτό η ύπαρξή τους έγινε αντιληπτή αφού ε­φευ­ρέ­θη­κε το μικροσκό­πιο.
● Ένα σύγχρονο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο μπορεί να τα μεγεθύνει έως και 300.000 φο­­ρές.

Όπως ένα κτίριο αποτελείται από πολλά τούβλα, έτσι και ένας ζωντανός οργανισμός
αποτελείται από πολλά μικροσκοπικά κύτταρα
(έργο του Nathan Sawaya)

Το μέγεθος των κυττάρων και η μορφολογία τους ποικίλλει. Στον άνθρωπο, για πα­ρά­­δειγ­μα, υπάρχουν περίπου 100 διαφορετικά είδη κυττάρων:
● Τα νευρικά κύτταρα σχηματίζουν μακριές αποφυάδες, με τις οποίες μπορούν να δέ­χο­­νται και να μεταβιβάζουν μηνύματα.
● Κάποια κύτταρα, όπως τα σπερματοζωάρια, μπορούν και κινούνται χάρη σε ειδικές δο­­μές που διαθέτουν.
● Άλλα κύτταρα, όπως εκείνα του δέρματος, είναι πλατιά και έχουν καλυπτήριο ρόλο.

Τα κύτταρα των ζώων

Τα ζωικά κύτταρα αποτελούνται από τρεις κύριες περιοχές:

 1  Κυτταρική μεμβράνη. Η μεμβράνη αυτή περιβάλλει το κύτταρο, το διαχωρίζει α­πό το ε­ξωτερικό του περιβάλλον και το φέρνει σε επικοινωνία με αυτό, ελέγχοντας το είδος των ουσιών που εισέρχονται ή εξέρχονται. Από την κυτταρική μεμβράνη, δη­λα­δή, περ­νούν χρήσιμα υλικά προς το κύτταρο και αποβάλλονται άχρηστα προς τα έ­ξω.

 2  Πυρήνας. Αποτελεί το «κέντρο ελέγχου» όλων των λειτουργιών του κυττάρου. Πε­­ρι­­έ­χει το γενετικό υλικό (DNA), όπου βρίσκονται αποθηκευμένες οι πληροφορίες που ε­λέγχουν όλες τις κυτταρικές δραστηριότητες.

Το DNA. Μέσα στον πυρήνα καθενός από τα κύτταρά μας υπάρχει μια χημική έ­νω­ση που είναι καθοριστικής σημασίας για τη ζωή. Λέγεται δεσοξυριβονουκλεϊνικό ο­ξύ, αλ­λά συνήθως το αποκαλούμε με το αγγλικό αρκτικόλεξο DNA που είναι ευ­κο­λό­τε­ρο. Μοιά­ζει με μια σπειροειδή ανεμόσκαλα, είναι ίδιο σε όλα τα κύτταρα ενός ζω­ντα­νού οργα­νι­σμού και «φυλάει» τις γενετικές πληροφορίες με τη μορφή ενός κώ­δι­κα πολύτιμου για την αναπαραγωγή και τη διαιώνιση του είδους.

 3  Κυτταρόπλασμα. Είναι το κύριο μέρος του κυττάρου. Μέσα του βρίσκονται τα λε­γό­­με­­να κυτταρικά οργανίδια, που επιτελούν τις ποικίλες λειτουργίες του κυττάρου: τη σύν­θε­ση πρωτεϊνών, την παραγωγή και αξιοποίηση της ενέργειας, τη διάσπαση ά­χρη­στων ου­σιών, την κίνησή του κ.ά.


Τα κύτταρα των φυτών

Τα φυτικά κύτταρα διαθέτουν τρία επιπλέον μέρη:

 4  Κυτταρικό τοίχωμα. Είναι ένα παχύ και ανθεκτικό περίβλημα έξω από την κυτ­τα­ρι­κή μεμβράνη. Καθώς είναι συμπαγές και ικανό να αντέχει σε μεγάλες πιέσεις, λει­τουρ­γεί ως σκελετός που υποστηρίζει το κύτταρο και κατ’ επέκταση ολόκληρο το φυ­τό.

 5  Χυμοτόπια. Είναι αποθήκες θρεπτικών ουσιών (π.χ. άμυλου) και καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος του φυτικού κυττάρου.

 6  Χλωροπλάστες. Βρίσκονται μόνο στα κύτταρα των πράσινων τμημάτων του φυ­τού και είναι γεμάτοι με μια πράσινη χρωστική ουσία, τη χλωροφύλλη (σε αυτήν ο­φεί­λε­ται το χαρακτηριστικό πράσινο χρώμα των φύλλων). Στους χλωροπλάστες γί­νε­ται η φωτοσύν­θεση, δηλαδή η δέσμευση της ηλιακής ενέργειας και η μετατροπή της σε χημική.


Κύτταρα χωρίς πυρήνα!

Λόγω του πυρήνα τους τα κύτταρα των ζωντανών οργανισμών λέγονται και ευκα­ρυ­ω­­τι­κά, από τις αρχαίες λέξεις ευ (= καλώς) και κάρυον (= καρπός/πυρήνας).
● Επομένως ευ + κάρυον = καλά σχηματισμένος πυρήνας.

Εξαίρεση αποτελούν τα βακτήρια, που είναι πολύ απλοί οργανισμοί. Τα κύτταρά τους δεν έχουν εξελιχθεί, δε συγκροτούν πυρήνα και ονομάζονται προκαρυωτικά κύτ­τα­ρα.

ΠΗΓΗ: ΦΥΣΙΚΑ ΣΤ' ΤΑΞΗΣ | ΕΙΚΟΝΕΣ: lecatalog.com, Φυσικά ΣΤ' τάξης, Φυσικά ΣΤ' τάξης

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΗ:
1ο μέρος: Οι μονοκύτταροι οργανισμοί
2ο μέρος: Οι πολυκύτταροι οργανισμοί

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: ζωή


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Παρακαλώ μη γράφετε με greeklish ή κεφαλαία (σημαίνει ότι φωνάζετε), γιατί τα σχόλια θα διαγράφονται. Πριν τη δημοσίευση ελέγξτε για τυχόν λάθη απροσεξίας, πατώντας στο κουμπί «Προεπισκόπηση». Περισσότερα εδώ.