17 Νοεμβρίου 2015

Το κύτταρο

Όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί, όλα τα έμβια, αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτ­τα­­ρα. Τα κύτταρα είναι η μικρότερη μονάδα ζωής, θυμίζουν μικροσκοπικά «ερ­γο­στά­σι­α» και λει­τουρ­γούν με απίστευτη ακρίβεια. Έχουν εξαιρετικά μικρό μέ­γε­θος (δεν είναι ορατά με γυ­μνό μάτι), γι’ αυτό η ύπαρξή τους έγινε αντιληπτή α­φού ε­φευ­ρέ­θη­κε το μικροσκό­πιο.
Ένα σύγχρονο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο μπορεί να τα μεγεθύνει έως και 300.000 φο­­ρές.


Όπως ένα κτίριο αποτελείται από πολλά τούβλα, έτσι και ένας ζωντανός οργανι-
σμός αποτελείται από πολλά μικροσκοπικά κύτταρα (έργο του Nathan Sawaya)


Το μέγεθος των κυττάρων και η μορφολογία τους ποικίλλει. Στον άνθρωπο, για πα­ρά­­δειγ­μα, υπάρχουν περίπου 100 διαφορετικά είδη κυττάρων:
★ Τα νευρικά κύτταρα σχηματίζουν μακριές αποφυάδες, με τις οποίες μπορούν να δέ­χο­­νται και να μεταβιβάζουν μηνύματα.
★ Κάποια κύτταρα, όπως τα σπερματοζωάρια, μπορούν και κινούνται χάρη σε ει­δι­κές δο­­μές που διαθέτουν.
★ Άλλα κύτταρα, όπως εκείνα του δέρματος, είναι πλατιά και έχουν καλυπτήριο ρό­λο.

Τα κύτταρα των ζώων

Τα ζωικά κύτταρα αποτελούνται από τρεις κύριες περιοχές:

1 Κυτταρική μεμβράνη. Η μεμβράνη αυτή περιβάλλει το κύτταρο, το δι­­α­­χω­­ρί­­ζει α­πό το ε­­ξω­τε­ρι­κό του περιβάλλον και το φέρνει σε επικοινωνία με αυτό, ε­λέγ­χο­ντας το είδος των ου­σι­ών που εισέρχονται ή εξέρχονται. Από την κυτ­τα­ρι­κή μεμ­βρά­νη, δη­λα­δή, περ­νούν χρή­σι­μα υλικά προς το κύτταρο και α­­πο­­βάλ­­λο­­νται ά­χρη­στα προς τα έ­ξω.

2 Πυρήνας. Αποτελεί το «κέντρο ελέγχου» όλων των λειτουργιών του κυτ­τά­ρου. Πε­­ρι­­έ­χει το γενετικό υλικό (DNA), όπου βρίσκονται αποθηκευμένες οι πλη­ρο­φο­ρί­ες που ε­λέγχουν ό­λες τις κυτταρικές δραστηριότητες.

Το DNA. Μέσα στον πυρήνα καθενός από τα κύτταρά μας υπάρχει μια χη­μι­κή έ­νω­ση που είναι καθοριστικής σημασίας για τη ζωή. Λέγεται δε­σο­ξυ­ρι­βο­νου­κλεϊ­νι­κό ο­ξύ, αλ­λά συ­νή­θως το αποκαλούμε με το αγγλικό αρ­κτι­κό­λε­ξο DNA που εί­ναι ευ­κο­λό­τε­ρο. Μοιά­ζει με μια σπειροειδή α­νε­μό­σκα­λα, είναι ίδιο σε όλα τα κύτ­τα­ρα ενός ζω­ντα­νού οργα­νι­σμού και «φυ­λά­ει» τις γενετικές πληροφορίες με τη μορφή ενός κώ­δι­κα πολύτιμου για την α­να­πα­ρα­γω­γή και τη διαιώνιση του εί­δους.

3 Κυτταρόπλασμα. Είναι το κύριο μέρος του κυττάρου. Μέσα του βρίσκονται τα λε­γό­­με­­να κυτταρικά οργανίδια, που επιτελούν τις ποικίλες λειτουργίες του κυτ­τά­ρου: τη σύν­θε­ση πρω­τεϊ­νών, την παραγωγή και αξιοποίηση της ενέργειας, τη δι­ά­σπα­ση ά­χρη­στων ου­σιών, την κίνησή του κ.ά.


Τα κύτταρα των φυτών

Τα φυτικά κύτταρα διαθέτουν τρία επιπλέον μέρη:

4 Κυτταρικό τοίχωμα. Είναι ένα παχύ και ανθεκτικό περίβλημα έξω από την κυτ­τα­ρι­κή μεμ­βρά­νη. Καθώς είναι συμπαγές και ικανό να αντέχει σε μεγάλες πι­έ­σεις, λει­τουρ­γεί ως σκε­λε­τός που υποστηρίζει το κύτταρο και κατ’ επέκταση ο­λό­κλη­ρο το φυ­τό.

5 Χυμοτόπια. Είναι αποθήκες θρεπτικών ουσιών (π.χ. άμυλου) και κα­τα­λαμ­βά­νουν το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος του φυτικού κυττάρου.

6 Χλωροπλάστες. Βρίσκονται μόνο στα κύτταρα των πράσινων τμημάτων του φυ­τού και εί­ναι γεμάτοι με μια πράσινη χρωστική ουσία, τη χλωροφύλλη (σε αυ­τήν ο­φεί­λε­ται το χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πράσινο χρώμα των φύλλων). Στους χλω­ρο­πλά­στες γί­νε­ται η φω­το­σύν­­θε­ση, δη­λα­δή η δέσμευση της ηλιακής ε­νέρ­γει­ας και η μετατροπή της σε χημική.


Κύτταρα χωρίς πυρήνα!

Λόγω του πυρήνα τους τα κύτταρα των ζωντανών οργανισμών λέγονται και ευκα­ρυ­ω­­τι­κά, από τις αρχαίες λέξεις ευ (= καλώς) και κάρυον (= καρπός/πυ­ρή­νας).
Επομένως ευ + κάρυον = καλά σχηματισμένος πυρήνας.

Εξαίρεση αποτελούν τα βακτήρια, που είναι πολύ απλοί οργανισμοί. Τα κύτταρά τους δεν έ­χουν εξελιχθεί, δε συγκροτούν πυρήνα και ονομάζονται προ­κα­ρυ­ω­τι­κά κύτ­τα­ρα.

ΠΗΓΗ: ΦΥΣΙΚΑ ΣΤ΄ ΤΑΞΗΣ - ΕΙΚΟΝΕΣ: lecatalog.com (1), podilato98.blogspot.com (2-3: Φυσικά ΣΤ΄ τάξης)


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Παρακαλώ μη γράφετε με greeklish ή κε­φα­λαί­α (σημαίνει ότι φωνάζετε), για­τί τα σχό­λι­α θα διαγράφονται.
Πριν τη δη­μο­σί­ευ­ση ελέγξτε για τυχόν λά­θη α­προ­σε­ξί­ας, πατώντας στην «Προ­ε­πι­σκό­πη­ση». Περισσότερα εδώ.

ΔΙΑΒΑΣΤΗΚΑΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑ