Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο

Οι μονοσύλλαβες λέξεις γενικά δεν παίρνουν τόνο, διότι εννοείται:

• αχ, γεια, γη, δεν, θα, και
• λες, μου, να, σε, τι, φως

Υπάρχουν όμως τρεις —το «η», το «που» και το «πως»— που μερικές φορές παίρνουν τόνο. Αυτό συμβαίνει γιατί υπάρχουν

• δύο «η» (η - ή) ,
• δύο «που» (που - πού)  και
• δύο «πως» (πως - πώς).

η - ή

Όταν το «η» είναι άρθρο, δε βάζουμε τόνο:

• η Μαρία
• η καρέκλα

Όταν το «ή» είναι διαζευκτικός σύνδεσμος, βάζουμε τόνο για να το ξεχωρίζουμε:

• η Μαρία ή η Ελένη
• ή εγώ ή εσύ

που - πού

Όταν το «που» είναι σύνδεσμος ή αντωνυμία, δε βάζουμε τόνο:

• Μετάνιωσα που δε σε άκουσα.
• Αυτό είναι το βιβλίο που σου έδωσα.

Όταν το «πού» είναι ερωτηματικό επίρρημα, όταν δηλαδή ρωτάμε με αυτό, βάζουμε τόνο για να το ξεχωρίζουμε:

• Πού είσαι;
• Πού έβαλες το βιβλίο που σου έδωσα;

Το «πού» τονίζεται ακόμη:

(α) Στις πλάγιες ερωτήσεις: Με ρώτησε πού είμαι. Θέλω να μου πεις πού έβαλες το βιβλίο που σου έδωσα.

(β) Σε συγκεκριμένες φράσεις: Πού να σ’ τα λέω. Από πού κι ως πού. Πού και πού. Αραιά και πού.

πως - πώς

Όταν το «πως» είναι σύνδεσμος, δε βάζουμε τόνο:

• Νομίζω πως θα βρέξει.

Όταν το «πώς» είναι ερωτηματικό επίρρημα, όταν δηλαδή ρωτάμε με αυτό, βάζουμε τόνο για να το ξεχωρίζουμε:

• Πώς τα πέρασες;

Το «πώς» τονίζεται ακόμη:

(α) Στις πλάγιες ερωτήσεις: Με ρώτησε πώς τα πέρασα.

(β) Σε συγκεκριμένες φράσεις: Πώς βαριέμαι! Κοιτάζω πώς και πώς να τα καταφέρω. Τους έστειλες το γράμμα; – Πώς!

Και κάτι ακόμη

(α) Οι ασθενείς τύποι των προσωπικών αντωνυμιών (μου, σου, του…) είναι μονοσύλλαβοι και άτονοι. Ωστόσο, αν υπάρχει κίνδυνος να θεωρηθούν κτητικές αντωνυμίες, παίρνουν τόνο:

• Η δασκάλα μου είπε (η δική μου δασκάλα)
• Η δασκάλα μού είπε (είπε σε εμένα)

Διαφορετικά, δεν τονίζονται:

• Ο δάσκαλός μου είπε (ο δικός μου δάσκαλος)
• Ο δάσκαλος μου είπε (είπε σε εμένα)
• Ο δάσκαλός μου μου είπε

(β) Το «να» και το «θα», όταν βρίσκονται πριν τους ρηματικούς τύπους μπω, βγω, βρω, ’ρθω και προφέρονται πιο δυνατά, παίρνουν τόνο:

• θά ’ρθω (προφέρουμε δυνατότερα το «θα»)
• θα ’ρθω (προφέρουμε δυνατότερα το «’ρθω»)

Ο τόνος των λέξεων 1. Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο 2. Λέξεις με δύο τόνους

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου