Πέμπτη, 5 Νοεμβρίου 2015

Κάθε αρχή και... εύκολη!

Πρώτα συνθετικά που χρειάζονται προσοχή


Οι σύνθετες λέξεις στολίζουν τη γλώσσα μας. Με τη βοήθειά τους εμπλουτίζουμε το λε­ξι­­λό­γι­ό μας, «ταξιδεύουμε» στο παρελθόν και γινόμαστε καλύτεροι στην ορ­θο­γρα­φί­α! Λί­γο είναι;
● Ο σκίουρος, για παράδειγμα, έχει τόσο μεγάλη και φουντωτή ουρά που του προ­σφέ­­ρει... σκιά. Έ­νοικος είναι εκείνος που μένει σε ένα σπίτι (εν + οίκος), ενώ ξε­νο­δο­χεί­ο ο­νο­μάζεται το μέρος που δέχεται ξένους.

Οι κανόνες της σύνθεσης και οι... απαραίτητες εξαιρέσεις θα παρουσιαστούν άλλη φο­ρά. Προς το παρόν ας προσπαθήσουμε να ξεχωρίσουμε τις σύνθετες λέξεις στα πα­ρα­δείγ­μα­­τα που ακολουθούν, παρατηρώντας τις μορφές που μπορεί να πάρουν με­ρι­κά «επικίνδυ­να» πρώτα συνθετικά, όπως οι προθέσεις, οι αριθμοί και κάποιες ά­κλι­τες λέξεις.

 1. Προθέσεις 

αντί
αντι- αντιβασιλέας, αντίδοτο, αντικλείδι, αντίπαλος, αντιστέκομαι
αντ- ανταγωνίζομαι, αντάξιος, αντεπιτίθεμαι, αντηλιά, αντωνυμία
ανθ- ανθέλληνας, ανθυγιεινός, ανθυπασπιστής

από
απο- απόγευμα, απομακρύνω, απόνερα, απορρίμματα, αποχυμωτής
απ- απαθανατίζω, απεικονίζω, απέξω, απεργία, αποσμητικό
αφ- αφαίμαξη, αφοπλισμός, αφυδάτωση

κατά
κατα- καταγράφω, κατακαημένος, κατάκαρδα, καταφέρνω, κατάψυξη
κατ- καταναγκάζω, κάτασπρος, κατεδαφίζω, κατέχω, κατοικώ
καθ- καθημερινός, καθησυχάζω, καθοδηγώ, καθολικός, καθυστερώ

μετά
μετα- μεταβάλλω, μεταγλωττίζω, μετασεισμός, μετατοπίζω
μετ- μεταμφιέζομαι, μετονομάζω, μετόπισθεν
μεθ- μεθαύριο, μεθεπόμενος, μέθοδος

παρά
παρα- παραβλέπω, παραδέχομαι, παραθερίζω, παράθυρο, παραπόταμος
παρ- παράγω, παρακούω, παρερμηνεύω, παρονομαστής, παροξύτονος

προς
προσ- προσανατολίζομαι, προσεύχομαι, προσφέρω, προσωρινός

 2. Αρχαίες προθέσεις 

αμφί
αμφι- αμφιβάλλω, αμφίβιος, αμφιθέατρο, αμφιταλαντεύομαι

ανά
ανα- αναβάλλω, αναγνωρίζω, ανακεφαλαιώνω, ανάμεσα, αναχωρώ
αν- αναγγέλλω, ανέρχομαι, ανήμερα, ανορθώνω

διά
δια- διαβάζω, διακόπτω, διανυκτερεύω, διατυμπανίζω, διαψεύδω
δι- διαισθάνομαι, διεθνής, διευκολύνω, διόδια, διώρυγα

εις
εισ- εισβάλλω, εισέρχομαι, Εισόδια, εισπνέω, εισχωρώ

εκ
εκ- εκλέγω, εκπνέω, εκστρατεία, εκσυγχρονίζω, εκτοξεύω
εξ- εξαγοράζω, έξαλλος, εξερευνώ, εξομοιώνω, εξουδετερώνω

εν
εν- ένδοξος, ενήλικος, ένστολος, έντρομος, ενυδρείο
εγ- έγγαμος, έγκαιρος, εγκέφαλος, έγχρωμος, εγχώριος
ελ- έλλειψη, ελλιμενισμός, ελλιπής
εμ- εμβαθύνω, έμμεσος, έμπειρος, εμπύρετος, εμφύλιος, έμψυχος
ερ- έρρινος

επί
επι- επιβιώνω, επίγειος, επίκεντρο, επικίνδυνος, επιμένω, επιτόκιο
επ- επαληθεύω, επεκτείνω, επέτειος, επουράνιος, επώδυνος, επώνυμο
εφ- (ε)φέτος, εφευρίσκω, εφημερίδα, έφιππος, εφόδια


περί
περι- περιβάλλω, περίγυρος, περικεφαλαία, περιορίζω, περιτύλιγμα, περίφημος

προ
προ- προαισθάνομαι, προαύλιο, προβοσκίδα, πρόθυρα, προκυμαία, πρόωρος

συν
συν- συνένοχος, συνήθης, συνοδεύω, σύντροφος, συνώνυμος
συνε- συνεπαίρνω, συνεφέρνω
συγ- συγγενής, συγγράφω, συγκατοικώ, συγκινώ, συγχρονίζω
συλ- συλλαμβάνω, συλλέγω, σύλλογος
συμ- συμβουλή, συμμαζεύω, συμμετέχω, συμπαίχτης, σύμπαν, σύμφωνο
συρ- σύρραξη, συρραπτικό, σύρριζα
συσ- συσσίτιο, συσσωρευτής
συ- συγυρίζω, συστεγάζομαι, συχωριανός

υπέρ
υπερ- υπεράνθρωπος, υπερασπίζω, υπέρβαρος, υπερφυσικός, υπερωρία

υπό
υπο- υποβαθμίζω, υποδιοικητής, υποκατάστημα, υποψήφιος
υπ- υπακούω, υπαρχηγός, υπέδαφος, υπεύθυνος, υπουργός
υφ- υφήλιος, υφυπουργός

 3. Αριθμοί 

πρώτος
πρωτο- πρωτοβρόχια, πρωτομηνιά, πρωτότοκος
πρωτ- πρωταγωνιστής, πρωταρχικός
πρωθ- πρωθυπουργός

δύο
δι- δίγλωσσος, δίδυμος, διήμερο, διπρόσωπος, δίχρωμος, διώροφος
δισ- δισέγγονος, δισεκατομμύριο

τρία
τρι- τρίμηνο, τριφύλλι, τριώροφος
τρισ- τρισάθλιος, τρισεκατομμύριο, τρισευτυχισμένος

τέσσερα
τετρα- τετράγωνος, τετρακέφαλος, τετραψήφιος, τετράωρο

πέντε
πεντα- πεντάγραμμο, πεντακάθαρος, πενταμελής
πενθ- πενθήμερος

δεκαπέντε
δεκαπεντα- δεκαπεντάλεπτο, δεκαπεντασύλλαβος
δεκαπεντ- δεκαπενταύγουστος
δεκαπενθ- δεκαπενθήμερο

είκοσι
εικοσα- εικοσαήμερο, εικοσάλεπτο

εκατό
εκατο- εκατομμύριο, εκατόχρονος
εκατοντα- εκατονταετής
εκατοντ- εκατόνταρχος

 4. Λόγια επίθετα 

ο πας, η πάσα, το παν (γενική: παντός)
παν- Παναγία, πανάκριβος, πανάρχαιος, πάνοπλος, πανούργος
παντο- παντογνώστης, παντοδύναμος, παντομίμα
παγ- παγκόσμιος, παγκύπριος
παλ- παλλαϊκός
παμ- παμπάλαιος, παμπόνηρος, παμφάγος, πάμφθηνος
πασι- πασίγνωστος


 5. Αχώριστα προτακτικά μόρια 

α- στερητικό
α- αβάσταχτος, άκαρδος, αμνησία, ασήμαντος, άτυχος, αχόρταγος
αν- ανάγωγος, ανακριβής, ανεπίσημος, ανυπάκουος, ανώνυμος
ανα- αναβροχιά, αναδουλειά
ανε- ανέμελος, ανεπρόκοπος
ανη- ανήμπορος, ανήξερος

ξε-
ξε- ξεγελώ, ξεκαρδίζομαι, ξεμουδιάζω, ξεστομίζω, ξεφυλλίζω
ξ- ξακουστός, ξαλαφρώνω, ξημερώνει

 6. Λόγια αχώριστα μόρια 

αεί (= πάντοτε)
αει- αειθαλής, αεικίνητος, αείμνηστος

δίχα (= χωριστά, διαφορετικά)
διχο- διχογνωμία, διχόνοια, διχοτομώ

δυσ- (= κακός ή δύσκολος)
δυσ- δυσανάγνωστος, δυσάρεστος, δυσκίνητος, δύστροπος, δύσχρηστος

ευ (= καλός ή εύκολος)
ευ- ευαίσθητος, ευκίνητος, ευλύγιστος, ευνόητος, εύπιστος, εύχρηστος

ομού (= μαζί, ταυτόχρονα)
ομο- ομογενής, ομόηχος, ομοϊδεάτης, ομόφωνος
ομ- ομήγυρη, ομώνυμος

τήλε (= μακριά)
τηλε- τηλεθέαση, τηλεόραση, τηλεπαιχνίδι, τηλέφωνο, τηλεχειριστήριο
τηλ- τηλεπικοινωνία
τελε- τέλεφαξ, τελεφερίκ

ΠΗΓΕΣ: εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα, Μείζον Ελληνικό Λεξικό Τεγόπουλου-Φυτράκη | ΕΙΚΟΝΕΣ: podilato98.blogspot.gr



4 σχόλια:

maranda είπε...

Νομίζω χιόνουρος θα ήταν η κατάλληλη σύνθετη λέξη .:))

δάσκαλος98 είπε...

Τι όμορφος! Σήμερα, με τα χιόνια σας, είμαι σε χειμωνιάτικη διάθεση και ο χιόνουρος ήταν ό,τι έπρεπε! :))

maranda είπε...

Δυστυχώς, τα χιόνια στην Κομοτηνή κρατάνε συνήθως μόνο μια μέρα!:(
Ξανά στη ρουτίνα από αύριο. Όσο χαρήκαμε,χαρήκαμε...

δάσκαλος98 είπε...

Κρίμα. Επιστροφή στους σκίουρους λοιπόν... :))

Δημοσίευση σχολίου

Παρακαλώ μη γράφετε με greeklish ή κεφαλαία (σημαίνει ότι φωνάζετε), γιατί τα σχόλια θα διαγράφονται. Πριν τη δημοσίευση ελέγξτε για τυχόν λάθη απροσεξίας, πατώντας στο κουμπί «Προεπισκόπηση». Περισσότερα εδώ.