Το κόμμα

Το κόμμα ( , ) σημειώνεται στις παρακάτω περιπτώσεις:

1 Ανάμεσα σε λέξεις που είναι ασύνδετες και έχουν την ίδια συντακτική λειτουργία (π.χ. είναι όλες υποκείμενα, ρήματα ή αντικείμενα):

• Η Μαρία, ο Κώστας και η Έφη είναι ξαδέρφια.
• Με τους φίλους μας παίζουμε, χαιρόμαστε και τραγουδάμε.
• Αγόρασε ένα βιβλίο, ένα τετράδιο και μια γόμα.

2 Ανάμεσα σε προτάσεις (κύριες ή δευτερεύουσες) που είναι ασύνδετες μεταξύ τους:

• Ανεβήκαμε το βουνό, φτάσαμε στο καταφύγιο, μείναμε εκεί μερικές ώρες και ύστερα ξεκινήσαμε για την κορυφή.

3 Για να ξεχωρίζουμε τα ονόματα και τις ονοματικές φράσεις που βρίσκονται σε κλητική πτώση:

• Καλημέρα, Πέτρο μου!
• Έλα, Βασιλική, στην παρέα μας!
• Κρίμα, μωρέ…

4 Για να ξεχωρίζουμε τις παρενθετικές φράσεις από τις λέξεις του υπόλοιπου κειμένου:

• O περιφερειάρχης, ο κ. Γεωργίου, επισκέφθηκε το σχολείο μας.
• «Έλα», είπε ο πατέρας, «μη στέκεσαι στην πόρτα».

5 Για να ξεχωρίζουμε κάποιες δευτερεύουσες προτάσεις (π.χ. υποθετικές ή αιτιολογικές) από τις κύριες, ιδίως όταν προηγούνται ή είναι πολύ μεγάλες:

• Αν θέλεις να πας στο χωριό, πρέπει να πάρεις το αυτοκίνητο.
• Η Ανδρομάχη χάρηκε, γιατί πήρε καλό βαθμό στο διαγώνισμα.

Με κόμμα διακρίνουμε επίσης:

6 Ένα μόριο ή ένα επίρρημα (συνήθως βεβαιωτικό ή αρνητικό) που βρίσκεται στην αρχή της περιόδου και συνδέει τα προηγούμενα με τα επόμενα:

• Ναι, έρχεται αύριο.
• Καλά, θα τηλεφωνηθούμε.
• Ίσως, δεν ξέρω ακόμα.
• Ειδικότερα, η ανεργία μειώθηκε κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες.

7 Τις φράσεις «όπως είναι φυσικό», «όπως είναι λογικό», «όπως είναι αναμενόμενο», «όπως είναι γενικά αποδεκτό» κ.ο.κ.

Και κάτι ακόμη

Το κόμμα δηλώνει ένα μικρό σταμάτημα της φωνής στο εσωτερικό μιας περιόδου ή σε μεγάλες φράσεις. Ωστόσο, αν και το χρησιμοποιούμε πολύ συχνά, είναι το πιο σύνθετο σημείο στίξης. Περισσότερα όμως θα μάθουμε στο γυμνάσιο…

▶ Βοηθητικά σημεία γραφής ▶ Τα ορθογραφικά σημεία  1.  Ο τόνος των λέξεων   ·     Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο   ·     Λέξεις με δύο τόνους  2.  Τα διαλυτικά  3.  Η απόστροφος  4.  Η υποδιαστολή  5.  Το ενωτικό  6.  Η πλάγια γραμμή ▶ Τα σημεία στίξης  1.  Η τελεία  2.  Το κόμμα  3.  Η άνω τελεία  4.  Τα αποσιωπητικά  5.  Το ερωτηματικό  6.  Το θαυμαστικό  7.  Η διπλή τελεία  8.  Τα εισαγωγικά  9.  Η παύλα 10. Η παρένθεση

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής, Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών στη χρήση της Ελληνικής, Λεξικό της κοινής νεοελληνικής
ΕΙΚΟΝΑ: podilato98.blogspot.com (σκίτσο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού)

Η τελεία

Η τελεία ( . ) σημειώνεται στις παρακάτω περιπτώσεις:

1 Στο τέλος μιας φράσης που έχει ακέραιο νόημα και φανερώνει σταμάτημα ή κατέβασμα της φωνής. Ύστερα από τελεία γράφουμε την πρώτη λέξη με κεφαλαίο αρχικό γράμμα:

• Ο Γιάννης έφυγε βιαστικά. Δεν ήθελε να αργήσει.
• Χτύπησε το τηλέφωνο. Κανένας δεν το άκουσε.

Η τελεία δε σημειώνεται σε τίτλους βιβλίων, επιγραφές, επικεφαλίδες και λεζάντες.

2 Σε συντομογραφίες και αρκτικόλεξα, στη θέση των γραμμάτων που εννοούνται:

• Η κ. Ιωάννου παρουσίασε το έργο της.
• Η απόσταση που διένυσα δεν είναι πάνω από 100 μ.

3 Στις αριθμητικές ημερομηνίες, για να διακρίνουμε την ημέρα, τον μήνα και το έτος:

• Στις 28.10.1940 η Ιταλία κήρυξε τον πόλεμο στην Ελλάδα.
• Το άρθρο της δημοσιεύθηκε στις 12.08.2024.

4 Στους αριθμούς που έχουν περισσότερα από τρία ψηφία, για λόγους ευκολίας στην ανάγνωση (διαχωριστικές τελείες):

• 5.800, 167.010, 38.765.000
• Στις εκλογές συμμετείχαν 7.342.156 ψηφοφόροι.

Η τελεία δε σημειώνεται στους αριθμούς που δείχνουν χρονολογίες (το 1821), στους τηλεφωνικούς αριθμούς και στους διάφορους κωδικούς.

▶ Βοηθητικά σημεία γραφής ▶ Τα ορθογραφικά σημεία  1.  Ο τόνος των λέξεων   ·     Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο   ·     Λέξεις με δύο τόνους  2.  Τα διαλυτικά  3.  Η απόστροφος  4.  Η υποδιαστολή  5.  Το ενωτικό  6.  Η πλάγια γραμμή ▶ Τα σημεία στίξης  1.  Η τελεία  2.  Το κόμμα  3.  Η άνω τελεία  4.  Τα αποσιωπητικά  5.  Το ερωτηματικό  6.  Το θαυμαστικό  7.  Η διπλή τελεία  8.  Τα εισαγωγικά  9.  Η παύλα 10. Η παρένθεση

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής
ΕΙΚΟΝΑ: podilato98.blogspot.com (σκίτσο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού)

Η άνω τελεία

Η άνω τελεία ( · ) σημειώνεται για να χωρίσει μια φράση σε δύο μέρη, από τα οποία το δεύτερο επεξηγεί το πρώτο ή έρχεται σε αντίθεση μαζί του:

• Η έκπληξή του δεν ήταν μεγάλη· περίμενε τον ερχομό της.
• Αυτό δεν είναι καρπούζι· είναι πεπόνι.

Με την άνω τελεία δηλώνουμε μεγαλύτερη διακοπή από το κόμμα και μικρότερη από την τελεία:

• Ήταν εξαιρετικός ηγέτης· δίκαιος, εξασφάλιζε την ηρεμία και την ειρήνη στην ομάδα του.
• Η περιοχή δεν ήταν πάντοτε έρημη· για δεκαετίες αποτελούσε όαση πρασίνου, εξαιρετικά σημαντική για τη γεωργία και τις καλλιέργειες.

▶ Βοηθητικά σημεία γραφής ▶ Τα ορθογραφικά σημεία  1.  Ο τόνος των λέξεων   ·     Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο   ·     Λέξεις με δύο τόνους  2.  Τα διαλυτικά  3.  Η απόστροφος  4.  Η υποδιαστολή  5.  Το ενωτικό  6.  Η πλάγια γραμμή ▶ Τα σημεία στίξης  1.  Η τελεία  2.  Το κόμμα  3.  Η άνω τελεία  4.  Τα αποσιωπητικά  5.  Το ερωτηματικό  6.  Το θαυμαστικό  7.  Η διπλή τελεία  8.  Τα εισαγωγικά  9.  Η παύλα 10. Η παρένθεση

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής
ΕΙΚΟΝΑ: podilato98.blogspot.com (σκίτσο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού)

Τα αποσιωπητικά

Τα αποσιωπητικά ( … ) σημειώνονται σε δύο περιπτώσεις:

1 Στο τέλος μιας φράσης, για να δείξουμε πως αποσιωπούμε τη συνέχειά της, δηλαδή την αφήνουμε ατελείωτη:

• Θα 'ταν ωραία να…
• Αχ! Nα μπορούσες να έρθεις…
• Mη με θυμώνεις, γιατί…

2 Πριν από μια λέξη ή φράση που είναι αναπάντεχη και πρόκειται να εκπλήξει τον αναγνώστη:

• Το «τρομερό θηρίο» αποδείχτηκε πως ήταν… γατάκι!

Και κάτι ακόμη

(α) Τα αποσιωπητικά αποτελούνται από τρεις τελείες· ούτε λιγότερες ούτε περισσότερες!

(β) Επίσης, δε λέγονται «αποσιωποιητικά», όπως λένε κάποιοι. Το όνομά τους προέρχεται από το «αποσιωπώ» και δεν έχει σχέση με την… ποίηση!

▶ Βοηθητικά σημεία γραφής ▶ Τα ορθογραφικά σημεία  1.  Ο τόνος των λέξεων   ·     Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο   ·     Λέξεις με δύο τόνους  2.  Τα διαλυτικά  3.  Η απόστροφος  4.  Η υποδιαστολή  5.  Το ενωτικό  6.  Η πλάγια γραμμή ▶ Τα σημεία στίξης  1.  Η τελεία  2.  Το κόμμα  3.  Η άνω τελεία  4.  Τα αποσιωπητικά  5.  Το ερωτηματικό  6.  Το θαυμαστικό  7.  Η διπλή τελεία  8.  Τα εισαγωγικά  9.  Η παύλα 10. Η παρένθεση

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής, Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών στη χρήση της Ελληνικής, Λεξικό της κοινής νεοελληνικής
ΕΙΚΟΝΑ: podilato98.blogspot.com (σκίτσο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού)

Το ερωτηματικό

Το ερωτηματικό ( ; ) σημειώνεται στο τέλος μιας ευθείας ερωτηματικής πρότασης:

• Τι κάνεις;
• Πότε θα φύγεις;

Στις πλάγιες ερωτήσεις, όμως, μπαίνει τελεία:

• Σε ρώτησα τι κάνεις.
• Με ρώτησε πότε θα φύγω.

Επιπλέον

Κάποιες φορές στον δημοσιογραφικό λόγο σημειώνεται μέσα σε παρένθεση ένα ερωτηματικό, για να δηλώσει την αβεβαιότητα του ομιλητή για ένα στοιχείο της πρότασης: Ο κύριος Νικολάου είναι ο κατάλληλος (;) άνθρωπος στην κατάλληλη θέση.

Και κάτι ακόμη

(α) Ύστερα από ερωτηματικό αρχίζουμε με κεφαλαίο γράμμα, εκτός αν η φράση συνεχίζεται: «Πού πήγες;» με ρώτησε με αυστηρό ύφος.

(β) Το ελληνικό ερωτηματικό είναι «;». Το «?» το χρησιμοποιούμε μόνο σε ξένες γλώσσες (π.χ. στα αγγλικά, στα γερμανικά ή στα γαλλικά).

(γ) Τα σημεία στίξης σε καμία περίπτωση δεν πολλαπλασιάζονται και καλό είναι να αποφεύγεται η κατάχρησή τους. Ένα ερωτηματικό είναι αρκετό!

▶ Βοηθητικά σημεία γραφής ▶ Τα ορθογραφικά σημεία  1.  Ο τόνος των λέξεων   ·     Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο   ·     Λέξεις με δύο τόνους  2.  Τα διαλυτικά  3.  Η απόστροφος  4.  Η υποδιαστολή  5.  Το ενωτικό  6.  Η πλάγια γραμμή ▶ Τα σημεία στίξης  1.  Η τελεία  2.  Το κόμμα  3.  Η άνω τελεία  4.  Τα αποσιωπητικά  5.  Το ερωτηματικό  6.  Το θαυμαστικό  7.  Η διπλή τελεία  8.  Τα εισαγωγικά  9.  Η παύλα 10. Η παρένθεση

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής, Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών στη χρήση της Ελληνικής
ΕΙΚΟΝΑ: podilato98.blogspot.com (σκίτσο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού)

Το θαυμαστικό

Το θαυμαστικό ( ! ) σημειώνεται σε δύο περιπτώσεις:

1 Μετά από τα επιφωνήματα και φράσεις που εκφράζουν θαυμασμό, έκπληξη, κάποιο συναίσθημα κλπ.:

• Οχ! Ζήτω! Έι! Φωτιά!
• Έλα εδώ! Πιάστε τον!
• Τι πλημμύρα κι αυτή!

2 Σε ονοματικές φράσεις που βρίσκονται σε κλητική, ακόμη και αν πρόκειται μόνο για ονόματα:

• Γεια σου, φίλε μου!
• Κωνσταντίνε! Δανάη!

Επιπλέον

Κάποιες φορές στον δημοσιογραφικό λόγο σημειώνεται μέσα σε παρένθεση ένα θαυμαστικό, για να δηλώσει την έκπληξη του ομιλητή για ένα στοιχείο της πρότασης: Στη χώρα μας υπάρχουν περίπου 6.000 (!) νησιά, νησίδες και βραχονησίδες.

Και κάτι ακόμη

(α) Ύστερα από θαυμαστικό αρχίζουμε με κεφαλαίο γράμμα, εκτός αν η φράση συνεχίζεται: «Αχ!» έκανε με ανακούφιση.

(β) Τα σημεία στίξης σε καμία περίπτωση δεν πολλαπλασιάζονται και καλό είναι να αποφεύγεται η κατάχρησή τους. Ένα θαυμαστικό είναι αρκετό!

▶ Βοηθητικά σημεία γραφής ▶ Τα ορθογραφικά σημεία  1.  Ο τόνος των λέξεων   ·     Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο   ·     Λέξεις με δύο τόνους  2.  Τα διαλυτικά  3.  Η απόστροφος  4.  Η υποδιαστολή  5.  Το ενωτικό  6.  Η πλάγια γραμμή ▶ Τα σημεία στίξης  1.  Η τελεία  2.  Το κόμμα  3.  Η άνω τελεία  4.  Τα αποσιωπητικά  5.  Το ερωτηματικό  6.  Το θαυμαστικό  7.  Η διπλή τελεία  8.  Τα εισαγωγικά  9.  Η παύλα 10. Η παρένθεση

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής, Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών στη χρήση της Ελληνικής
ΕΙΚΟΝΑ: podilato98.blogspot.com (σκίτσο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού)

Η διπλή τελεία

Η διπλή τελεία ( : ) σημειώνεται στις παρακάτω περιπτώσεις:

1 Πριν από τα λόγια ενός τρίτου προσώπου όταν τα μεταφέρουμε αυτούσια, δηλαδή όπως ακριβώς τα είπε:

• Η Μαρία είπε: «Ευτυχώς ήρθατε νωρίς».
• Ο δάσκαλος είπε: «Αύριο θα πάμε εκδρομή».

2 Πριν από μια απαρίθμηση, μια εξήγηση, ένα αποτέλεσμα, ένα γνωμικό ή μια παροιμία:

• Τα σημεία του ορίζοντα είναι τέσσερα: ο Βορράς, ο Νότος, η Ανατολή και η Δύση.
• Ο στόχος του ήταν διπλός: να ανυψώσει το ηθικό των στρατιωτών του και να νικήσει τους εχθρούς.

3 Στη μέτρηση του χρόνου, για να ξεχωρίζει τις ώρες, τα λεπτά και τα δευτερόλεπτα:

• Η ώρα είναι 14:45.
• Η ώρα είναι 14:45:56.

Και κάτι ακόμη

Μετά τη διπλή τελεία συνεχίζουμε με μικρό γράμμα, εκτός αν ακολουθεί αυτολεξεί φράση (πρώτη περίπτωση) ή κύριο όνομα.

▶ Βοηθητικά σημεία γραφής ▶ Τα ορθογραφικά σημεία  1.  Ο τόνος των λέξεων   ·     Μονοσύλλαβες λέξεις με τόνο   ·     Λέξεις με δύο τόνους  2.  Τα διαλυτικά  3.  Η απόστροφος  4.  Η υποδιαστολή  5.  Το ενωτικό  6.  Η πλάγια γραμμή ▶ Τα σημεία στίξης  1.  Η τελεία  2.  Το κόμμα  3.  Η άνω τελεία  4.  Τα αποσιωπητικά  5.  Το ερωτηματικό  6.  Το θαυμαστικό  7.  Η διπλή τελεία  8.  Τα εισαγωγικά  9.  Η παύλα 10. Η παρένθεση

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Νεοελληνική γραμματική της δημοτικής, Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών στη χρήση της Ελληνικής
ΕΙΚΟΝΑ: podilato98.blogspot.com (σκίτσο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού)