Δευτέρα, 27 Φεβρουαρίου 2012

Η ελιά

Από τη Vickos22


Εδώ και χιλιάδες χρόνια η ελιά και ο καρπός της «ζει» στην περιοχή της Μεσογείου. Το πολύτιμο αυτό δώρο της φύσης είναι μια ζωντανή κληρονομιά που συνδέεται με πολ­λούς τομείς της ζωής μας.

Το ελαιόλαδο τρέφει, συντηρεί, προστατεύει, τονώνει, θεραπεύει, εμπνέει. Αξίζει λοι­πόν να το γνωρίσουμε και να μάθουμε την ανεκτίμητη αξία του για τη διατροφή, την υ­γεί­α και τον πολιτισμό μας.

Κύκλος ζωής

Η ελιά σε μικρή ηλικία έως 7 ετών δεν παράγει καρπούς, αλ­­λά χρειάζεται την προσοχή των καλλιεργητών, γιατί σε αυ­τήν την ηλικία γίνεται το κέντρισμα.
● Σε ηλικία 7 έως 15 ετών, αρχίζει να παράγει καρπούς.
● Σε ηλικία 30-70 ετών, βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη.
● Στην «τρίτη ηλικία» η ελιά φτάνει από 150-1.000 χρό­νια ζωής!

Υπάρχουν ελαιόδεντρα που κάνουν καρπούς για λάδι και ε­­λαι­ό­δε­ντρα που ο καρπός τους είναι για φαγητό Γνωστές εί­­ναι οι ελιές Καλαμών (Καλαμάτας), Ιτέας, Λιβαδειάς.

Καλλιέργεια

Την άνοιξη η φύση ξυπνά από το λή­θαρ­γο του χειμώνα και η γη είναι έτοιμη να ορ­γω­θεί και να απορροφήσει τα α­πο­θέ­μα­τα νερού και το λίπασμα. Η ελιά την ε­πο­χή αυτή χρειάζεται λίπανση και κλά­δε­μα.

Καλοκαίρι. Το ξηρό και ζεστό κλίμα του με­­σο­γει­α­κού καλοκαιριού, η ελιά έχει α­νά­γκη από πότισμα και προσοχή, καθώς την ε­πο­χή αυτή δέχεται επιθέσεις από τον δά­κο.

Φθινόπωρο. Το φθινόπωρο ο καρπός της ε­λιάς είναι έτοιμος να απορροφήσει όλα τα θρεπτικά συστατικά από το έδαφος, γι’ αυ­τό και το φθινόπωρο γίνεται η κα­τάλ­λη­λη προ­ετοιμασία του εδάφους.

Συγκομιδή-Παραγωγή

Οι καρποί της ελιάς μαζεύονται συνήθως τον Νοέμβρη από τους ελαιώνες, στα «λιο­στά­­σια». Είναι μια πολύ κουραστική και απαιτητική και χρονοβόρα δρα­στη­ρι­ό­τη­τα, ό­που χρει­άζεται να συνεργαστούν πολλοί άνθρωποι για να βγει σε πέρας. Τα κλαδιά της χτενίζο­νται με μια τσουγκράνα, για να πέσει ο καρπός. Ένας άλλος τρόπος για να ρί­ξου­με τον καρπό είναι το ράβδισμα με μεγάλα ξύλινα ραβδιά. Φυσικά υπάρχουν και σύγχρονοι μη­χανικοί τρόποι, όπως πριόνια και ειδικές μηχανές που αποσπούν τον καρ­πό από τα κομ­μένα κλαριά.

Το μάζεμα της ελιάς (έργο του Θεόφιλου Χατζημιχαήλ)

Κάτω από τα δέντρα στρώνονται τεράστια πανιά, τα «λιόπανα», για να συ­γκε­ντρώ­νε­ται εκεί ο πολύτιμος καρπός. Κατόπιν συσκευάζονται σε σακιά και οδηγούνται στο ε­λαι­ο­τρι­­βεί­ο, όπου λιώνονται και έτσι παίρνουμε το λάδι.

Τα ελαιοτριβεία σήμερα, είναι εφοδιασμένα με υπερσύγχρονα μηχανήματα και έτσι η πα­­ρα­γω­γι­κή διαδικασία είναι αρκετά εύκολη. Στα παλιά, όμως χρόνια, τα ε­λαι­ο­τρι­βεί­α είχαν δύο μόνο μυλόπετρες, δηλ. δυο μεγάλες κυκλικές πέτρες, οι οποίες ήταν το­πο­θε­τη­μέ­­νες η μια πάνω στην άλλη. Ανάμεσά τους έμπαιναν οι ελιές και με την πε­ρι­στρο­φή της μιας μυλόπετρας γινόταν το λιώσιμο της ελιάς.

Παράγωγα και χρήσεις

Όλοι γνωρίζουμε ότι από τον καρπό της ελιάς παίρνουμε το ε­λαι­ό­λα­­δο. Αυτό είναι και το πιο γνωστό προϊόν της ελιάς, αφού α­πο­τε­λεί α­παραίτητο συστατικό της καθημερινής μας διατροφής. Ό­μως υπάρ­χουν και άλλα προϊόντα της ελιάς που δεν είναι τόσο γνω­στά. Το ξέ­ρατε ότι το πράσινο σαπούνι παράγεται από το κου­κού­τσι της ελιάς;

Παλιότερα το ελαιόλαδο είχε σπουδαία σημασία στην καθημερινή ζω­ή. Χρη­σι­μο­ποι­εί­το για τη συντήρηση των τροφών, σαν φάρμακο, σαν λιπαντικό στις μη­χανές, σαν καύ­σι­μο στις λάμπες λαδιού ή και σαν λούστρο για τα πασχαλινά αυγά.

Ιστορία

Αλήθεια, πού συναντάμε την ελιά και το ελαιόλαδο; Στο χθες ή στο σήμερα; Στους ε­λαι­ώ­νες της Μεσογείου και τα παραδοσιακά ελαιοτριβεία ή στο τραπέζι μας; Στο κα­ντή­λι που φωτίζει τις εικόνες μας; Στα αρχαία μνημεία τέχνης όπου διηγούνται συ­ναρ­πα­στι­κούς μύθους και γενναία κατορθώματα;


Ξετυλίγοντας το νήμα της ιστορίας της ελιάς και του ελαιόλαδου, έχουμε την ευ­και­ρί­α να κάνουμε ένα μαγευτικό ταξίδι γνώσης στον χώρο, τον χρόνο και τις αι­σθή­σεις. Η ελιά εί­ναι ένα δέντρο που συνδέεται με την ιστορία μας. Από τα αρχαία χρό­νια είναι γνωστός ο ρόλος της στην εξέλιξη της οικονομίας και του πολιτισμού μας. Υπήρξε ιερό δέντρο και λατρευτικό σύμβολο των αρχαίων Ελλήνων και του χρι­στια­νι­σμού.

Κνωσός

Στην πρωτεύουσα της μινωικής Κρήτης, την Κνωσό, υπήρχε το μεγαλύτερο, το πιο σύγ­­χρο­νο και πολυτελές παλάτι του νησιού. Το ανάκτορο περιελάμβανε περισσότερα α­πό 1.000 δωμάτια. Σύμφωνα με τη μυθολογία, στα υπόγεια του παλατιού βρι­σκό­ταν ο λαβύρινθος όπου κρατιόταν φυλακισμένος ο Μινώταυρος, το τέρας με κεφάλι
ταύρου και σώμα ανθρώπου.

Μέχρι σήμερα έχουν διασωθεί οι ελαιοθήκες, όπου φυλασσόταν το λά­δι. Μέσα σε αυτές υπήρχαν στέρνες φτιαγμένες από πέτρα, όπου το­πο­θε­­τού­σαν το λάδι για να κατακαθίσουν τα διάφορα ξένα στοι­χεί­α που υ­πήρχαν μέσα του. Αυτή η διαδικασία αποτελεί μια πρω­τό­γο­νη μέθοδο α­πόσταξης λαδιού. Όταν πλέον το λάδι είχε καθαριστεί, το μετέφεραν με μια ειδική κουτά­λα σε πιθάρια, όπου και αποθηκευόταν. Οι Κρήτες τό­τε, αλλά και σήμερα, εκτός από την παραγωγή λαδιού, ασχολήθηκαν και με το ε­μπό­ρι­ό του. Το ελαιόλαδο, που όπως είναι γνωστό, αποτελεί τη βάση της με­σο­γει­α­κής διατροφής, φαίνεται να είναι μάλλον και το μυστικό της μακροζωίας των Κρη­τι­κών.

Ολυμπιακοί αγώνες

Η ελιά για τους αρχαίους Έλληνες ήταν σύμβολο των ολυμπιακών ι­δε­­ω­δών, της Ειρήνης, της Σοφίας και της Νίκης. Γι’ αυτό και το μο­να­δι­κό βραβείο που έπαιρνε ο Ολυμπιονίκης ήταν ένα στεφάνι φτιαγ­μέ­νο από κλαδί ελιάς, ο «κότινος». Μέσα στον ναό της Ήρας στην Αρχαία Ολυ­μπία, υπήρχε μια ελιά, η «καλλιστέφανος ελαία», α­πό τα κλαδιά της ο­ποίας φτιαχνόταν ο κότινος.

Μυθολογία

Η ελιά έχει πολύ σημαντικό ρόλο στη μυθολογία και τις θρησκείες πολλών πο­λι­τι­σμών, μέσα από το πέρασμα των χρόνων.
● Το δέντρο της ελιάς ήταν το ιερό δέντρο της πόλης της Αθήνας. Σύμφωνα με τη μυ­θο­­λο­γί­α, η θεά Αθηνά πρόσφερε την ελιά, σύμβολο γονιμότητας, σαν δώρο στους
Α­θη­ναί­ους, για να κερδίσει την εύνοιά τους στον ανταγωνισμό της με τον θεό Ποσειδώνα, σχετικά με το ποιος θα έδινε το ό­νο­μά του στην πόλη.
● Ο Ηρακλής, αφού ολοκλήρωσε του δώδεκα άθλους του, φύ­τε­­ψε στην Ολυμπία μια ελιά.
● Το κλαδί ελιάς που κρατούσε ένα περιστέρι ήταν για τον Νώ­ε ο οιωνός ότι η ανθρώπινη ζωή θα ξανάρχιζε στη γη, μετά τον βιβλικό κα­τα­κλυ­σμό.
● Στην αρχαία Αίγυπτο πίστευαν ότι η θεά Ίσις, γυναίκα του Όσιρη, κρατούσε το μυ­στι­κό για την καλλιέργεια της ελιάς.

Έθιμα και παραδόσεις

Υπάρχουν διάφοροι μύθοι που αναφέρουν ότι η ελιά και το ελαιόλαδο είναι ευ­ερ­γε­τι-
κά για την ψυχή και το πνεύμα και αρκετοί από αυτούς δι­α­τη­ρού­νται σαν μέρος της παράδοσης και της κουλτούρας πολλών λαών.
● Στην Πορτογαλία υπάρχουν προσευχές για να διώξουν το δαι­μό­νι­ο. Σε αυτές αναφέρεται το ελαιόλαδο σαν μέσο που εξαγνίζει το κα­κό.
● Σε αρκετές αγροτικές περιοχές της Μεσογείου, οι άνθρωποι πετούν λάδι στο έ­δα­φος για να έχουν καλή σο­δειά ή για να ευχαριστήσουν για την καλή σοδειά που είχαν.
● Στον χριστιανισμό, κατά το Μυστήριο της Βάπτισης, ο ιερέας σχηματίζει με λάδι στο μέ­τωπο του βαπτιζόμενου τον σταυρό.

Υγεία και ελιά

Ο Ιπποκράτης, ο πατέρας της ιατρικής, πίστευε στις θεραπευτικές ιδιότητες του ε­λαι­ό­λα­­δου. Αναφερόταν σε αυτό σαν την «ιδανική θεραπεία». Οι αρχαίοι Έλληνες θε-
ραπευτές χρησιμοποιούσαν ελαιόλαδο για να επουλώσουν πλη­γές, για να θεραπεύσουν την αϋπνία, τη ναυτία και τη χο­λέ­ρα. Επίσης το χρη­σιμοποιούσαν για να ενυδατώσουν και να μα­λα­κώ­σουν το δέρμα τους ή το έβαζαν στα μαλλιά τους για να είναι υγιή και λαμπερά.

Οι σύγχρονοι επιστήμονες πιστεύουν ότι βοηθάει τις λει­τουρ­γί­ες του εγκεφάλου, των εσωτερικών μας οργάνων και ιδιαίτερα της καρδιάς, αφού προλαβαίνουν και παίρνουν τη θέση από τα βλα­βερά ζωικά λίπη, τα οποία είναι υπεύθυνα για τη συγκέντρωση λίπους στην καρδιά και ο­δηγούν στο έμ­φραγ­μα.

ΠΗΓΗ: ;

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: φυτά


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Παρακαλώ μη γράφετε με greeklish ή κεφαλαία (σημαίνει ότι φωνάζετε), γιατί τα σχόλια θα διαγράφονται. Πριν τη δημοσίευση ελέγξτε για τυχόν λάθη απροσεξίας, πατώντας στο κουμπί «Προεπισκόπηση». Περισσότερα εδώ.