Τετάρτη, 11 Νοεμβρίου 2015

Οι ζωντανοί οργανισμοί

Η πιο σημαντική αιτία για την ύπαρξη ζωής στη Γη είναι το νερό. Περίπου τα 3/4 της ε­πι­­φά­νει­άς της καλύπτονται από νερό με τη μορφή παγετώνων, ωκεανών, λιμνών και πο­τα­μών. Η ζωή, τουλάχιστον με τη μορφή που τη γνωρίζουμε, δε θα μπορούσε να δη­μι­­ουρ­γη­θεί και να διατηρηθεί χωρίς την ύπαρξη νερού. Γι’ αυτό, εξάλλου, κάθε προ­σπά­θεια των ε­πι­στη­μό­νων να ανακαλύψουν αν υπάρχει ζωή σε άλλους πλανήτες ξε­κι­νά από το α­πλό ε­ρώ­τη­μα αν ο πλανήτης αυτός έχει νερό!


Η ύπαρξη άφθονου οξυγόνου στην ατμόσφαιρα είναι ο δεύτερος παράγοντας που ευ­νο­­εί κα­θο­ρι­στι­κά την ύπαρξη ζωής στη Γη. Όλοι σχεδόν οι ζωντανοί οργανισμοί, τό­σο αυ­τοί που ζουν στην ξηρά όσο και οι υδρόβιοι, χρειάζονται οξυγόνο για τις λει­τουρ­γί­ες τους.

Το πολύτιμο αυτό αέριο προέρχεται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης, η οποία α­­πο­τε­λεί αποκλειστικό προνόμιο των φυτών. Χάρη στη φωτοσύνθεση η ποσότητα του ο­­ξυ­γό­νου στην ατμόσφαιρα παραμένει σταθερή παρά τη συνεχή κατανάλωσή του α­πό ό­λους τους ζωντανούς οργανισμούς. Δίκαια, λοιπόν, τα φυτά χα­ρα­κτη­ρί­ζο­νται «πνεύμο­νες ζω­ής»!


Αν ρίξουμε μια ματιά γύρω μας, παρατηρούμε ένα πλήθος ζωντανών οργανισμών αλ­λά και πολλά άψυχα αντικείμενα. Με τη βοήθεια της αρχαίας λέξης βίος (= ζωή) ο­νο­μά­ζου­­με
● τους ζωντανούς οργανισμούς έμβια (< εν + βίος) και
● τα αντικείμενα που δεν έχουν ζωή άβια (< α- στερητικό + βίος).

Χαρακτηριστικές λειτουργίες των ζωντανών οργανισμών

Οι ζωντανοί οργανισμοί εμφανίζουν χαρακτηριστικές λειτουργίες: τρέφονται, κι­νού­νται, α­να­πτύσ­σο­νται, αναπνέουν, αντιδρούν σε ερεθίσματα και αναπαράγονται.

Τρέφονται. Οι οργανισμοί χρειάζονται ενέργεια, για να επιζήσουν και να α­να­πτυ­χθούν. Την ενέργεια αυτή την εξασφαλίζουν με την τροφή. Τα φυτά συνθέτουν μό­να τους την τρο­φή τους, ενώ τα ζώα τρώνε φυτά ή άλλα ζώα.

Κινούνται. Τα περισσότερα ζώα μπορούν να μετακινηθούν από το ένα μέρος στο άλ­­λο περ­πα­τώ­ντας, πετώντας ή κολυμπώντας. Τα φυτά δεν μπορούν βέβαια να με­τα­κι­νη­θούν, ό­μως ακόμη κι αυτά κινούν τα φύλλα τους, στρέφοντάς τα προς το φως.

Αναπτύσσονται. Τα ζώα αναπτύσσονται μέχρι να αποκτήσουν την τελική τους μορ­φή. Τα φυτά αναπτύσσονται σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Πάντως, όλοι οι ζω­ντα­νοί ορ­­γα­νι­σμοί, φυτά και ζώα, κάποτε ωριμάζουν, γερνούν και πεθαίνουν.

Αναπνέουν. Για να γίνει η καύση των τροφών και η απελευθέρωση της ενέργειας που υ­πάρ­χει σε αυτές, οι περισσότεροι οργανισμοί χρειάζονται οξυγόνο. Το οξυγόνο αυ­τό το ε­ξα­σφα­λί­ζουν με την αναπνοή.

Αντιδρούν σε ερεθίσματα. Οι ζωντανοί οργανισμοί ανταποκρίνονται σε ε­ρε­θί­σμα­τα α­πό το περιβάλλον τους. Η χελώνα, για παράδειγμα, κρύβεται στο καβούκι της ό­ταν αι­­σταν­θεί κίνδυνο, ενώ το σώμα μας ιδρώνει όταν αισθανθούμε ζέστη. Οι α­ντι­δρά­σεις των ορ­γα­νι­σμών μπορεί να διαφέρουν, ο στόχος όμως είναι κοινός: η ε­πι­βί­ω­ση!

Αναπαράγονται. Όλοι οι ζωντανοί οργανισμοί αναπαράγονται. Η δημιουργία α­πο­γό­­νων είναι προϋπόθεση για να συνεχιστεί η ζωή και μετά τον θάνατο των γονιών.


Το φαινόμενο της ζωής

Ορισμένες από αυτές τις λειτουργίες, ωστόσο, δε χαρακτηρίζουν αποκλειστικά το φαι­νό­­με­νο της ζωής. Κάποιες εμφανίζονται και στα άβια. Ένα αεροπλάνο, π.χ., κι­νεί­ται, ένα ψυ­­γεί­ο αντιδρά στην αύξηση της θερμοκρασίας κ.ο.κ.

Υπάρχουν όμως δύο λειτουργίες που συναντώνται αποκλειστικά στους ζωντανούς ορ­γα­­νι­σμούς:
Ο μεταβολισμός. Μόνο οι ζωντανοί οργανισμοί προσλαμβάνουν ενέργεια και θρε­πτι­­κές ου­σί­ες και τις χρησιμοποιούν για την ανάπτυξή τους.
Η αναπαραγωγή. Καμιά μηχανή, κανένα άβιο αντικείμενο δεν μπορεί να α­να­πα­ρα­χθεί.

Μια ειδική υποκατηγορία

Μια ιδιαίτερη υποκατηγορία των άβιων αντικειμένων αποτελούν αυτά που προ­έρ­χο­νται α­πό νεκρά τμήματα οργανισμών. Η ξύλινη καρέκλα, για παράδειγμα, είναι άβιο. Έ­χει κα­τα­­σκευ­α­στεί όμως από ένα δέντρο που κάποτε στεκόταν σε ένα δάσος ο­λο­ζώ­ντα­νο. Με τον ί­διο τρόπο το μάλλινο πουλόβερ μας έχει κατασκευαστεί από το μαλλί ε­νός ζώου, τα δερ­μά­τι­να παπούτσια μας από το δέρμα ενός ζώου, το χαρτί των βι­βλί­ων και ο φελλός στο μπου­κά­λι του κρασιού από ένα δέντρο κτλ.



ΠΗΓΗ: ΦΥΣΙΚΑ ΣΤ΄ ΤΑΞΗΣ | ΕΙΚΟΝΕΣ: www.riverdancers.com (1), www.klimahaus-bremerhaven.de (2), Φυσικά ΣΤ΄ τάξης (3-4)


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: ζωή


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Παρακαλώ μη γράφετε με greeklish ή κεφαλαία (σημαίνει ότι φωνάζετε), γιατί τα σχόλια θα διαγράφονται. Πριν τη δημοσίευση ελέγξτε για τυχόν λάθη απροσεξίας, πατώντας στο κουμπί «Προεπισκόπηση». Περισσότερα εδώ.