Η υποδιαστολή ( , ) είναι όμοια με το κόμμα ( , ) και σημειώνεται σε δύο περιπτώσεις:
1 Στους δεκαδικούς αριθμούς, για να ξεχωρίζουμε το ακέραιο από το δεκαδικό μέρος:
278,72 €
23,5 κιλά
Ωστόσο, κατά την ανάγνωση των δεκαδικών η υποδιαστολή διαβάζεται ως «κόμμα»:
278 κόμμα 72 ευρώ
23 κόμμα 5 κιλά
Σημαντικό: Στα ελληνικά η τελεία χωρίζει τις χιλιάδες και η υποδιαστολή τα δεκαδικά ψηφία. Στα αγγλικά συμβαίνει το αντίθετο (η τελεία χωρίζει τα δεκαδικά ψηφία και η υποδιαστολή τις χιλιάδες).
2 Στην αντωνυμία ό,τι (= οτιδήποτε), για να την ξεχωρίζουμε από τον σύνδεσμο ότι (= πως):
Η Άννα θυμάται ό,τι τη συμφέρει. Ό,τι και να πεις έχεις δίκιο.
Το ενωτικό ( - ) είναι μικρότερο από τη μονή παύλα ( — ) και σημειώνεται στις παρακάτω περιπτώσεις:
1 Στο τέλος μιας σειράς, όταν πρέπει να κόψουμε μια λέξη που δε χωρά ολόκληρη. Ο χωρισμός γίνεται με βάση τους κανόνες συλλαβισμού της γλώσσας μας:
Πήγαμε στο γηπεδάκι της γειτονιάς και παίξα- με μπάσκετ με τους φίλους μας.
2 Για να χωρίσει μια λέξη στις συλλαβές από τις οποίες αποτελείται ή στα συνθετικά της:
πα-τρί-δα, παρ-τί-δα
σκυλ-ό-ψαρο, παρα-μιλώ
3 Στην αρχή ή στο τέλος μιας λέξης, για να δείξουμε ότι δεν τη γράφουμε ολόκληρη:
οι λέξεις από «ανα-» (που αρχίζουν από «ανά»)
τα ρήματα σε «-μαι» (που λήγουν σε «μαι»)
4 Ανάμεσα σε λέξεις που φανερώνουν την αφετηρία και το τέρμα δρομολογίων ή διαδρομών:
Η αμαξοστοιχία Αθήνα-Θεσσαλονίκη αναχωρεί σε πέντε λεπτά.
Κάθε μέρα Ψυχικό-Φάληρο· βαρέθηκα!
5 Ανάμεσα σε δύο αριθμούς ή μέσα σε τηλεφωνικά νούμερα και διάφορους κωδικούς:
το διάστημα 2023-2026
πρόγραμμα για νέους 25-30 ετών
τηλεφωνήστε στο 210-123456 (αλλά και με κενό: 210 123456)
6 Ανάμεσα σε διπλά ονόματα ανθρώπων ή μεταξύ λέξεων που αποτελούν ένα ιδιαίτερο σύνολο:
Άννα-Μαρία, η κ. Παπαγεωργίου-Θηβαίου
επίσκεψη-αστραπή, παιδί-μάλαμα
άνεμοι βόρειοι-βορειοανατολικοί
7 Ύστερα από τα προτακτικά Αγια-, Αϊ-, γερο-, κυρα-, μαστρο-, μπαρμπα-, παπα-. Οι λέξεις αυτές δεν τονίζονται, είναι άκλιτες και συνοδεύουν κύρια ονόματα:
η Αγια-Σοφιά, του Αϊ-Γιώργη
της κυρα-Ρήνης, ο παπα-Δημήτρης
Εξαιρούνται και δε χρειάζονται ενωτικό τα προτακτικά καπετάν, κυρ και πάτερ, που είναι επίσης άκλιτα: του καπετάν Ανδρέα, με τον κυρ Νίκο, ο πάτερ Αντώνιος
1 Τόνο ( ΄ ) παίρνει κάθε λέξη που έχει δύο ή περισσότερες συλλαβές. Ο τόνος μπαίνει μόνο στη λήγουσα, στην παραλήγουσα και στην προπαραλήγουσα:
παιδί, παιδάκι, φτωχόπαιδο
καθαρός, καθαρίζω, ξεκάθαρος
Ανάλογα με τη συλλαβή που τονίζεται οι λέξεις διακρίνονται σε οξύτονες (τονίζονται στη λήγουσα), παροξύτονες (τονίζονται στην παραλήγουσα) και προπαροξύτονες (τονίζονται στην προπαραλήγουσα).
2 Ο τόνος της λέξης σημειώνεται πάνω από το φωνήεν που προφέρεται πιο δυνατά:
άκουσα, κουζίνα, ποδόσφαιρο
σκουληκομυρμηγκότρυπα
3 Αν το φωνήεν είναι κεφαλαίο (στα κύρια ονόματα ή στην αρχή των προτάσεων) ο τόνος δε σημειώνεται πάνω του αλλά αριστερά:
Άννα, Έβρος, Όλυμπος
Άκουσα ότι θα βρέξει.
Οι λέξεις που γράφονται εξ ολοκλήρου με κεφαλαία δεν τονίζονται. Εξαιρείται το διαζευκτικό «ή» για να ξεχωρίζει από το θηλυκό άρθρο: ΤΣΙΓΑΡΟ Ή ΥΓΕΙΑ, ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ
Οι μονοσύλλαβες λέξεις γενικά δεν παίρνουν τόνο, διότι εννοείται:
αχ, γεια, γη, δεν, θα, και
λες, μου, να, σε, τι, φως
Υπάρχουν όμως τρεις —το «η», το «που» και το «πως»— που μερικές φορές παίρνουν τόνο. Αυτό συμβαίνει γιατί υπάρχουν
δύο «η» (η - ή) ,
δύο «που» (που - πού) και
δύο «πως» (πως - πώς).
η - ή
Όταν το «η» είναι άρθρο, δε βάζουμε τόνο:
η Μαρία
η καρέκλα
Όταν το «ή» είναι διαζευκτικός σύνδεσμος, βάζουμε τόνο για να το ξεχωρίζουμε:
η Μαρία ή η Ελένη
ή εγώ ή εσύ
που - πού
Όταν το «που» είναι σύνδεσμος ή αντωνυμία, δε βάζουμε τόνο:
Μετάνιωσα που δε σε άκουσα.
Αυτό είναι το βιβλίο που σου έδωσα.
Όταν το «πού» είναι ερωτηματικό επίρρημα, όταν δηλαδή ρωτάμε με αυτό, βάζουμε τόνο για να το ξεχωρίζουμε:
Πού είσαι;
Πού έβαλες το βιβλίο που σου έδωσα;
Το «πού» τονίζεται ακόμη:
(α) Στις πλάγιες ερωτήσεις: Με ρώτησε πού είμαι. Θέλω να μου πεις πού έβαλες το βιβλίο που σου έδωσα.
(β) Σε συγκεκριμένες φράσεις: Πού να σ’ τα λέω. Από πού κι ως πού. Πού και πού. Αραιά και πού.
πως - πώς
Όταν το «πως» είναι σύνδεσμος, δε βάζουμε τόνο:
Νομίζω πως θα βρέξει.
Όταν το «πώς» είναι ερωτηματικό επίρρημα, όταν δηλαδή ρωτάμε με αυτό, βάζουμε τόνο για να το ξεχωρίζουμε:
Πώς τα πέρασες;
Το «πώς» τονίζεται ακόμη:
(α) Στις πλάγιες ερωτήσεις: Με ρώτησε πώς τα πέρασα.
(β) Σε συγκεκριμένες φράσεις: Πώς βαριέμαι! Κοιτάζω πώς και πώς να τα καταφέρω. Τους έστειλες το γράμμα; – Πώς!
Και κάτι ακόμη
(α) Οι ασθενείς τύποι των προσωπικών αντωνυμιών (μου, σου, του…) είναι μονοσύλλαβοι και άτονοι. Ωστόσο, αν υπάρχει κίνδυνος να θεωρηθούν κτητικές αντωνυμίες, παίρνουν τόνο:
Η δασκάλα μου είπε (η δική μου δασκάλα)
Η δασκάλα μού είπε (είπε σε εμένα)
Διαφορετικά, δεν τονίζονται:
Ο δάσκαλός μου είπε (ο δικός μου δάσκαλος)
Ο δάσκαλος μου είπε (είπε σε εμένα)
Ο δάσκαλός μου μου είπε
(β) Το «να» και το «θα», όταν βρίσκονται πριν τους ρηματικούς τύπους μπω, βγω, βρω, ’ρθω και προφέρονται πιο δυνατά, παίρνουν τόνο:
Οι Παραολυμπιακοί Αγώνες αποτελούν την κορυφαία αθλητική διοργάνωση για αθλητές υψηλών επιδόσεων με αναπηρία.
Οι αθλητές αυτοί διακρίνονται σε πέντε κατηγορίες:
Αθλητές με ακρωτηριασμό
Αθλητές με εγκεφαλική παράλυση
Αθλητές με μερική ή ολική απώλεια όρασης
Αθλητές με αγωνιστικά αμαξίδια
Αθλητές με κινητικές αναπηρίες που δεν περιλαμβάνονται στις προηγούμενες κατηγορίες
Το παραολυμπιακό σύμβολο εκφράζει τις αξίες της ισότητας, της ενθάρρυνσης και της αποφασιστικότητας.
Το σύμβολο των Παραολυμπιακών Αγώνων
Άλλωστε, το να αγωνίζεσαι και να μην τα παρατάς, το να δίνεις τον καλύτερο εαυτό σου, είναι κάτι από μόνο του θαυμαστό· ένα σπουδαίο παράδειγμα προς μίμηση.
Οι διοργανώσεις
Οι Παραολυμπιακοί Αγώνες αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη αθλητική διοργάνωση παγκοσμίως μετά τους Ολυμπιακούς και διεξάγονται λίγες μέρες μετά τη λήξη τους.
Οι πρώτοι Θερινοί Παραολυμπιακοί έλαβαν χώρα το 1960 στην πρωτεύουσα της Ιταλίας.
1
1960Ιταλία (Ρώμη)
2
1964Ιαπωνία (Τόκιο)
3
1968Ισραήλ (Τελ Αβίβ)
4
1972Δυτική Γερμανία (Χαϊδελβέργη)
5
1976Καναδάς (Τορόντο)
6
1980Ολλανδία (Άρνεμ)
7
1984Ηνωμένο Βασίλειο / ΗΠΑ
(στο Στόουκ Μάντεβιλ και στη Νέα Υόρκη αντίστοιχα)
8
1988Νότια Κορέα (Σεούλ)
(από αυτό το έτος οι Ολυμπιακοί και Παραολυμπιακοί Αγώνες φιλοξενούνται στην ίδια χώρα, στην ίδια πόλη και χρησιμοποιούν τις ίδιες εγκαταστάσεις)
9
1992Ισπανία (Βαρκελώνη)
10
1996ΗΠΑ (Ατλάντα)
11
2000Αυστραλία (Σίδνεϊ)
12
2004Ελλάδα (Αθήνα)
13
2008Κίνα (Πεκίνο)
14
2012Ηνωμένο Βασίλειο (Λονδίνο)
15
2016Βραζιλία (Ρίο ντε Τζανέιρο)
16
2020Ιαπωνία (Τόκιο)
(λόγω της πανδημίας του κορονοϊού οι Αγώνες διεξήχθησαν το 2021)
17
2024Γαλλία (Παρίσι)
18
2028ΗΠΑ (Λος Άντζελες)
19
2032Αυστραλία (Μπρίσμπεϊν)
Οι πρώτοι Χειμερινοί Παραολυμπιακοί έλαβαν χώρα το 1976 στη σουηδική πόλη Ερνσκέλντσβικ.
1
1976Σουηδία (Ερνσκέλντσβικ)
2
1980Νορβηγία (Γκέιλο)
3
1984Αυστρία (Ίνσμπρουκ)
4
1988Αυστρία (Ίνσμπρουκ)
5
1992Γαλλία (Αλμπερβίλ)
(από αυτό το έτος οι Ολυμπιακοί και Παραολυμπιακοί Αγώνες φιλοξενούνται στην ίδια χώρα, στην ίδια πόλη και χρησιμοποιούν τις ίδιες εγκαταστάσεις)
ΕΙΚΟΝΕΣ: podilato98.blogspot.com (σκίτσο: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού), Glossologia@facebook