25 Νοεμβρίου 2022

Τα ουδέτερα σε -ι

Προσοχή στη συνίζηση

Παιδί

Αυτά τα ουσιαστικά στη γενική του ενικού και στον πληθυντικό προφέρονται με συνίζηση, δηλαδή ως μία συλλαβή: τα παι-διά (όχι παι-⁠δι-⁠ά)

Μερικές φορές ακούγεται και ένα γάμα, νι ή χι, αλλά δεν το γράφουμε:
  • το παιδί, του παιδγιού παιδιού
  • το ποτάμι, τα ποτάμνια ποτάμια
  • το καλάθι, των καλαθχιών καλαθιών

Επίσης, στη γενική του ενικού και του πληθυντικού τονίζονται πάντα στη λήγουσα.

Ενικός αριθμός
το
του
το
 
παιδί
παιδιού
παιδί
παιδί
Πληθυντικός αριθμός
τα
των
τα
 
παιδιά
παιδιών
παιδιά
παιδιά

Έτσι κλίνονται τα ουδέτερα:
  • δαδί
  • ζουμί
  • καρφί, κελί, κεντρί, κερί, κλαδί, κλειδί, κλουβί, κορμί, κουκί, κουμπί, κουπί, κουτί, κρασί
  • λειρί, λουρί
  • μαγαζί, μαλλί, μαντρί, μυστρί
  • νησί

Νησιά

  • παιδί, πανί, παπί, πουγκί, πουλί
  • ραβδί
  • σακί, σκαλί, σκαμνί, σκαρί, σκοινί, σκουμπρί, σκουφί, σκυλί, σπαθί, σπυρί, σφυρί
  • ταψί, τζαμί, τσαμπί, τυρί
  • φαγγρί, φιλί, φλασκί, φλουρί
  • χαλί, χαρτί, χωνί
  • ψωμί

Μετακίνηση τόνου

Τα παροξύτονα στις δύο γενικές ακολουθούν τον γενικό κανόνα και τονίζονται στη λήγουσα.

Ενικός αριθμός
το
του
το
 
χέρι
χεριού
χέρι
χέρι
Πληθυντικός αριθμός
τα
των
τα
 
χέρια
χεριών
χέρια
χέρια

Έτσι κλίνονται, μεταξύ πολλών άλλων, τα ουδέτερα:
  • αγγούρι, αγόρι, αηδόνι, αλάτι, αμπέλι, αστέρι, αχλάδι
  • βλαστάρι, βόδι, βραχιόλι
  • γάντι, γλέντι, γρασίδι (περισσότερες λέξεις)
  • δελφίνι, διαμάντι, δόντι
  • ελάφι
  • ζάρι, ζαρκάδι, ζουζούνι
  • θυμάρι
  • καλάθι, καλοκαίρι, κανόνι, καράβι, καρότσι, κεραμίδι, κομμάτι, κορίτσι, κουκούτσι, κουνούπι, κρεβάτι
  • λάδι, λεμόνι, λιμάνι, λουλούδι
  • μακαρόνι, μανιτάρι, μάτι, μεσημέρι, μολύβι, μπαλκόνι, μπουκάλι, μπουρνούζι, μυρμήγκι
  • νοίκι, ντιβάνι, νύχι
  • ξίδι, ξυπνητήρι

Ξυπνητήρι

  • παγούρι, παντελόνι, παπούτσι, παραμύθι, πεπόνι, περιστέρι, πηγάδι, πιρούνι, πόδι, ποτάμι, πριόνι
  • ραδίκι, ρουθούνι, ρυάκι
  • σαλόνι, σαπούνι, σημάδι, σκοτάδι, σπίτι, στολίδι, συνάχι
  • τακούνι, τζάκι, τηγάνι, τραγούδι, τσακάλι, τσουρέκι
  • φανάρι, φεγγάρι, φίλντισι, φιστίκι, φλούδι, φουστάνι
  • χαλίκι, χατίρι, χέρι, χορτάρι, χταπόδι, χωράφι
  • ψαλίδι, ψάρι

Ένα επιπλέον γάμα

Τα ουδέτερα που έχουν φωνήεν πριν την κατάληξη -ι παίρνουν ένα γάμα για λόγους ευφωνίας στη γενική του ενικού και στον πληθυντικό.

Ενικός αριθμός
το
του
το
 
ρολόι
ρολογιού
ρολόι
ρολόι
Πληθυντικός αριθμός
τα
των
τα
 
ρολόγια
ρολογιών
ρολόγια
ρολόγια

Έτσι κλίνονται:
  • Τα ουδέτερα που λήγουν σε -λόι: κομπολόι, κουβεντολόι, μοιρολόι, ρολόι, συγγενολόι
  • Άλλα ουδέτερα: ανώι, κατώι, μπόι, προσφάι, σαράι, σόι, τσάι, φαΐ, χούι
  • Και συνήθως στον πληθυντικό: τα αποφάγια

Τσάι

Διαφοροποιήσεις στη γενική

1 Το μίλι και μερικά τοπωνύμια σχηματίζουν τις δύο γενικές χωρίς συνίζηση, με τις καταλήξεις -ίου και -ίων:
  • το μίλι, του μιλίου, των μιλίων
  • το Κερατσίνι, του Κερατσινίου
  • τα Λιόσια, των Λιοσίων

2 Τα υποκοριστικά σε -άκι κατά κανόνα δε σχηματίζουν τη γενική πτώση σε κανέναν αριθμό: αεράκι, γατάκι, καζανάκι, παγάκι, πετραδάκι

Αν όμως δεν είναι υποκοριστικά, οι γενικές σχηματίζονται κανονικά:
  • γεράκι: του γερακιού, των γερακιών
  • καπάκι: του καπακιού, των καπακιών

Γεράκι

3 Το μέλι σχηματίζει κανονικά τη γενική ενικού (του μελιού), αλλά σε δύο στερεότυπες εκφράσεις επιβιώνει η αρχαιόμορφη γενική του: μήνας του μέλιτος, ταξίδι του μέλιτος

Άλλες περιπτώσεις

1 Το δείλι και το πρωί σχηματίζουν μόνο τις όμοιες πτώσεις του ενικού. Τις υπόλοιπες τις δανειζόμαστε από το «δειλινό» και το «πρωινό»:
  • το δείλι, του δειλινού - τα δειλινά, των δειλινών
  • το πρωί, του πρωινού - τα πρωινά, των πρωινών

2 Μερικά ξένα τοπωνύμια είναι άκλιτα: το Ανόι, το Ελσίνκι, το Κιριμπάτι, το Μπρουνέι



ΠΗΓΕΣ: Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Βικιλεξικό
ΕΙΚΟΝΕΣ: childhelp.org, guidetothephilippines.ph, squat.telequebec.tv, nutritionadvance.com, britannica.com

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Διαβάστηκαν περισσότερο την τελευταία εβδομάδα