27 Αυγούστου 2013

Η προσαρμογή των θαλάσσιων θηλαστικών

Προσαρμογή ονομάζεται κάθε αλλαγή που γίνεται στο σώμα ή στη συμπεριφορά ε­νός ορ­γα­νι­σμού, προκειμένου να επιβιώσει στο περιβάλλον του. Αυτό βέβαια δε συμ­βαί­νει α­πό τη μια μέρα στην άλλη: Κάθε είδος προσαρμόζεται πολύ αργά, κα­τά τη δι­άρ­κει­α αμέ­τρη­των γενεών.

Οι οργανισμοί που έχουν προσαρμοστεί καλύτερα στο περιβάλλον τους έχουν πε­ρισ­σό­­τε­ρες πιθανότητες να επιζήσουν και να αποκτήσουν απογόνους. Για πα­ρά­δειγ­μα, έ­να ζώ­ο με λεπτή γούνα σε ένα πολύ κρύο περιβάλλον έχει ελάχιστες ελ­πί­δες να ε­πι­ζή­σει και να προ­λά­βει να δώσει απογόνους σε σχέση με ένα ζώο που διαθέτει πυκνή γού­να.


Τα θαλάσσια θηλαστικά, κυρίως τα κητώδη και τα πτερυγιόποδα, διαθέτουν συ­γκε­κρι­μέ­­νες προ­σαρ­μο­γές στο σώμα και στη συμπεριφορά τους, οι οποίες τα βοή­θη­σαν να ε­πι­βι­­ώ­σουν και σε πολλές περιπτώσεις να επικρατήσουν με ε­πι­τυ­χί­α στο υδρόβιο πε­ρι­βάλ­λον.

1 Λίπος

Κάτω από το δέρμα των κητωδών και των πτερυγιόποδων υπάρχει ένα παχύ στρώ­μα λί­­πους. Το λίπος αυτό:
★ Λειτουργεί ως θερμομόνωση, προκειμένου να τα κρατάει ζεστά.
★ Λειτουργεί ως αποθήκη τροφίμων, παρέχοντας την απαραίτητη ενέργεια όταν το φα­γη­­τό σπα­­νί­­ζει.
★ Λειτουργεί ως σωσίβιο, αφού είναι ελαφρύτερο από το νερό. Οι μεγάλες πο­σό­τη­τες λί­­πους επιτρέπουν στα ζώα να επιπλέουν εύκολα στη θάλασσα.
★ Βοηθάει ώστε το σχήμα τους να είναι ατρακτοειδές και στρογγυλεμένο, άρα και πιο υ­­δρο­δυ­να­μι­κό.


Το λίπος προστατεύει τον θαλάσσιο ελέφαντα από το κρύο


2 Τρίχωμα

Για να προστατεύονται από το κρύο τα πτερυγιόποδα δεν έχουν μόνο λίπος αλλά και πυ­κνό τρίχωμα. Το λίπος τα προστατεύει α­πό το κρύο της θάλασσας και το τρί­χω­μα α­πό το κρύ­­ο της στεριάς.

Τα μικρά γεννιούνται στη στεριά, δεν έχουν λίπος και παραμένουν ζεστά με το μα­κρύ τρί­χω­μα που διαθέτουν. Σταδιακά, όσο θηλάζουν το λιπαρό γάλα της μη­τέ­ρας τους, α­­πο­κτούν στρώμα λίπους κάτω από το δέρμα και «αντικαθιστούν» το μα­κρύ τρίχωμα με άλλο, κα­­τάλ­­λη­­λο για τη ζωή στη θάλασσα.


Νεογέννητη μεσογειακή φώκια με μακρύ τρίχωμα


Τα περισσότερα πτερυγιόποδα αλλάζουν κάθε χρόνο το φθαρμένο ή κα­τε­στραμ­μέ­νο τρί­χω­μά τους με καινούργιο. Η διαδικασία αυτή, που στους αν­θρώ­πους συμ­βαί­νει συ­νε­­χώς και όχι μια συγκεκριμένη εποχή, διαρκεί από μερικές ημέρες έ­ως και έναν μή­να. Κά­ποια εί­­δη μάλιστα (π.χ. ο θαλάσσιος ελέφαντας) όταν αλ­λά­ζουν τρίχωμα βγαί­νουν στην πα­­ρα­­λί­­α και παραμένουν εκεί μέχρι να ο­λο­κλη­ρω­θεί η διαδικασία. Το δι­ά­στη­μα αυτό ού­τε τρώ­­νε ούτε πίνουν νερό.

Τα κητώδη, από την άλλη πλευρά, είναι τα μόνα θηλαστικά που δεν έχουν σχεδόν κα­θό­­λου τρίχωμα (εκτός από υποτυπώδη μουστάκια ή φρύδια σε κάποια είδη φά­λαι­νας). Πι­­­θα­­νο­­λο­­γεί­­ται ότι οι στεριανοί πρόγονοί τους είχαν τρίχωμα, όμως στα­δι­α­κά ε­ξα­φα­νί­στη­­κε για να μειώσει την αντίσταση του σώματός τους στο νε­ρό.

3 Δόντια

Τα πτερυγιόποδα και τα οδοντοκήτη έχουν δόντια όπως και εμείς αλλά δε μα­σά­νε την τρο­φή τους. Με τα δόντια αρπάζουν και δαγκώνουν το θήραμα και στη συ­νέ­χει­α το κα­­τα­πί­νουν ολόκληρο.


Οι φάλαινες δεν έχουν δόντια αλλά φαλαίνια (μπαλένες). Οι μπαλένες είναι ε­λά­σμα­τα φτιαγ­­μέ­­να από κερατίνη, την ίδια ουσία που φτιάχνει τα μαλλιά και τα νύ­χια μας. Με­γα­λώ­­νουν σε σειρές στην επάνω σιαγόνα και βοηθούν τα ζώα να συλ­λέ­γουν μι­κρο­σκο­πι­κού με­­γέ­­θους τροφή σε τεράστιες ποσότητες.


Μια φάλαινα μπορεί να έχει μέχρι και 600 μπαλένες στο στόμα της!


Οι μπαλένες λειτουργούν όπως το σουρωτήρι για τα μακαρόνια, φιλτράροντας μι­κρά ζώα από το νερό:


4 Αναπνοή

Τα θαλάσσια θηλαστικά έχουν πνεύμονες και συνεπώς χρειάζεται να αναδύονται συ­χνά στην επιφάνεια της θάλασσας για να αναπνεύσουν.

Στα κητώδη η αναπνευστική οπή (δηλαδή τα ρουθούνια τους) βρίσκεται στην κο­ρυ­φή του κε­­φα­­λιού και ονομάζεται φυσητήρας. Με αυτόν τον τρόπο με­τα­κι­νού­νται πιο εύ­κο­­λα στο νε­­ρό, καθώς για να αναπνεύσουν δε χρειάζεται να βγάλουν έ­ξω παρά μό­νο το πάνω μέ­­ρος του κεφαλιού τους.


Τα οδοντοκήτη (π.χ. δελφίνια, φυσητήρας) έχουν μία μόνο εμφανή α-
ναπνευστική οπή, η οποία λίγο βαθύτερα χωρίζεται σε δυο ρουθούνια


Τα μυστακοκήτη (δηλαδή οι φάλαινες) διαθέτουν δύο εμφανή ρουθούνια


Όταν αναδύονται στην επιφάνεια εκπνέουν τον αέρα που έχουν στους πνεύμονες με με­­γά­λη πίεση. Σε περιοχές με χαμηλή θερμοκρασία μαζί με τον αέρα ε­κτο­ξεύ­ε­ται και η υ­­γρα­­σί­­α που υπάρχει στους πνεύμονες, σχηματίζοντας έναν χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πί­δα­κα νε­ρού.

Τα πτερυγιόποδα έχουν τα ρουθούνια τους λίγο πιο πάνω από το στόμα, όπως α­κρι­βώς και τα χερσαία θηλαστικά. Για να μην μπαίνει όμως νερό, όταν κα­τα­δύ­ο­νται τα ρου­θού­νια κλεί­­νουν σφιχτά με ειδικούς μυς.


Μερικά θαλάσσια θηλαστικά κρατούν την αναπνοή τους μέσα στη θάλασσα 3 ή και 5 λε­­πτά. Άλλα όμως, όπως ο φυσητήρας, ο ζιφιός ή ο θαλάσσιος ελέφαντας, μπο­ρούν να α­ντέ­­ξουν περισσότερο από μία ώρα! Σε αυτό βοηθά και το γεγονός ό­τι οι χτύποι της καρ­διάς τους μειώνονται πάρα πολύ, ακόμη και κάτω από το μι­σό (δεί­τε κάτι σχε­τι­κό εδώ).

5 Μουστάκια

Τα πτερυγιόποδα έχουν πολύ ευαίσθητα μουστάκια. Με αυτά ανιχνεύουν το θή­ρα­μά τους ό­­ταν η ορατότητα είναι πολύ περιορισμένη στον βυθό. Μελέτες έ­χουν δεί­ξει πως η ευ­­αι­­­σθη­­σί­­α που έχουν κάποιες φώκιες στα μουστάκια τους τη στιγ­μή που ε­πι­λέ­γουν την τρο­φή τους συγκρίνεται με την αίσθηση της αφής στα χερ­σαί­α θη­λα­στι­κά.

Τα κητώδη έχουν μόνο υπολειμματικά μουστάκια (ελάχιστες τρίχες), κυρίως ό­σο εί­ναι νε­­ο­­γέν­­νη­­τα ή νεαρά.

6 Ακοή

Τα κητώδη έχουν πολύ καλή ακοή. Τα αφτιά τους, δύο μικροί δυσδιάκριτοι πό­ροι, κλεί­­νουν ό­­ταν καταδύονται στη θάλασσα, προκειμένου να αποφευχθούν βλά­βες α­πό την αύ­ξηση της πίεσης.


Ο ακουστικός πόρος βρίσκεται λίγο πίσω από το μάτι


Τα πτερυγιόποδα έχουν πολύ καλή ακοή και μέσα και έξω από το νερό. Τα αφτιά τους εί­ναι πιο ευδιάκριτα από ό,τι στα κητώδη. Οι γνήσιες φώκιες έχουν μικρές ο­πές, ενώ οι ω­­τα­­ρί­­δες διαθέτουν εξωτερικά πτερύγια.

7 Όραση

Τα μάτια των κητωδών είναι σχετικά μικρά. Βρίσκονται στις πλευρές του κε­φα­λιού τους και δεν ερεθίζονται από το αλμυρό νερό όπως πολλές φορές συμ­βαί­νει σε εμάς ό­ταν κο­­λυ­­μπά­­με με ανοιχτά μάτια στη θάλασσα. Κάποια είδη έ­χουν μει­ω­μέ­νη όραση, ω­στό­σο τη δι­­α­­φο­­ρά την κάνουν τα δελφίνια: έχουν εξαιρετική ό­ρα­ση τόσο μέσα όσο και έξω α­πό το νε­­ρό!

Τα πτερυγιόποδα στην ξηρά βλέπουν θολά. Τα μάτια τους είναι μεγάλα και τέ­λει­α προ­­σαρ­μο­σμέ­να για τη ζωή στη θάλασσα, ακόμη και σε συνθήκες με λι­γο­στό φως. Μια ειδι­κή βλέν­­να, μάλιστα, τα προστατεύει από την αλμυρότητα του νε­ρού.
Όταν οι φώκιες είναι στη στεριά η βλέννα αυτή προσδίδει στα μάτια τους μια υ­γρή εμ­­φά­νι­ση και τα κάνει να μοιάζουν σαν να είναι διαρκώς βουρκωμένα!

8 Ηχοεντοπισμός

Τα οδοντοκήτη έχουν την ικανότητα να προσανατολίζονται και να κατανοούν το πε­ρι­­βάλ­λον τους εκπέμποντας υπερήχους, οι οποίοι αντανακλώνται και ε­πι­στρέ­φουν σε αυ­­τά ό­­πως η ηχώ. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται ηχοεντοπισμός.

Η ηχώ που επιστρέφει δημιουργεί στον εγκέφαλό τους μια ηχητική εικόνα που τα βοη­­θά να αντιλαμβάνονται το μέγεθος, το σχήμα, την ταχύτητα, την απόσταση και την κα­­­τεύ­­θυν­­ση ενός πιθανού θηράματος ή κάποιου άλλου αντικειμένου.


Τα άλλα θαλάσσια θηλαστικά δε χρησιμοποιούν τον ηχοεντοπισμό. Στη στεριά αυ­τή η τε­χνι­κή χρησιμοποιείται από τις νυχτερίδες.

ΕΙΚΟΝΕΣ: hiveminer.com (1), thalassapedia.gr (2-4), podilato98.blogspot.com (5: sciencedirect.com, 6: english.turkcebilgi.com, 11: thalassapedia.gr), en.academic.ru (7), arkive.org (8), yachttime.gr (9), twojobraz.pl (10)


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Παρακαλώ μη γράφετε με greeklish ή κε­φα­λαί­α (σημαίνει ότι φωνάζετε), για­τί τα σχό­λι­α θα διαγράφονται.
Πριν τη δη­μο­σί­ευ­ση ελέγξτε για τυχόν λά­θη α­προ­σε­ξί­ας, πατώντας στην «Προ­ε­πι­σκό­πη­ση».

ΔΙΑΒΑΣΤΗΚΑΝ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑ