Θηλυκά με άλλες καταλήξεις

Λίγα και καλά!

Αυτά τα ουσιαστικά μάς έρχονται από τα αρχαία ελληνικά και λήγουν σε -ις, -ων και -ως.

1 Κάποια θηλυκά σε -ις εμφανίζονται ολοένα και πιο σπάνια στον λόγο μας:

Ενικός αριθμός

Πληθυντικός αριθμός

η
της
τη

δεσποινίς
δεσποινίδος
δεσποινίδα

οι
των
τις

δεσποινίδες
δεσποινίδων
δεσποινίδες

Κλητική ενικού: δεσποινίς

Στην ίδια ομάδα με τη δεσποινίδα συναντούμε και μερικά ακόμη θηλυκά:

• Αθηναΐς, Άλκηστις, Άρτεμις, Θέμις, Ίρις
• δεξιοτέχνις, δράστις, ερασιτέχνις, καλλιτέχνις, λαθρεπιβάτις, ορειβάτις, σκηνοθέτις, συνεργάτις, υπνοβάτις, φυσιολάτρις

Σιγά σιγά οι λέξεις αυτές αντικαθίστανται από τύπους που έχουν σύγχρονες καταλήξεις:

• δεσποινίδα
• Αθηναΐδα, Άλκηστη, Άρτεμη, Θέμιδα, Ίριδα
• δεξιοτέχνισσα, δράστρια, ερασιτέχνης, καλλιτέχνιδα, λαθρεπιβάτισσα, ορειβάτισσα, σκηνοθέτρια (σκηνοθέτιδα), συνεργάτρια (συνεργάτιδα), υπνοβάτισσα, φυσιολάτρισσα

Ορειβάτισσα

2 Η ύβρις λήγει επίσης σε -ις, αλλά κλίνεται με διαφορετικό τρόπο:

• η ύβρις, της ύβρεως, την ύβριν
• οι ύβρεις, των ύβρεων, τις ύβρεις

3 Όλο πιο σπάνια συναντούμε και τα θηλυκά με την παλαιά κατάληξη -ων:

• η αριθμομνήμων, της αριθμομνήμονος
• η πραγματογνώμων, της πραγματογνώμονος

Σιγά σιγά και αυτά αντικαθίστανται από τύπους που έχουν τη σύγχρονη κατάληξη σε -ας:

• η αριθμομνήμονας, της αριθμομνήμονος
• η πραγματογνώμονας, της πραγματογνώμονος

4 Η άλως και η Κως κλίνονται με αποβολή του τελικού -ς και μόνο στον ενικό αριθμό:

• η άλως, της άλω, την άλω
• η Κως, της Κω, την Κω

Λίγο διαφορετικά κλίνεται η αιδώς, επίσης μόνο στον ενικό:

• η αιδώς, της αιδούς, την αιδώ

Θηλυκά σε -υ

Κάποιες φορές συναντούμε και ορισμένα γυναικεία ονόματα που έχουν ακόμη την ξενική κατάληξη -υ:

• η Βίκυ, της Βίκυς
• η Άννυ, η Άντζυ, η Κέλλυ, η Μπέτυ, η Νάνσυ, η Σούζυ

Και αυτά, όμως, σιγά σιγά αποκτούν τη σύγχρονη κατάληξη -η:

• η Βίκη, της Βίκης
• η Άννη, η Άντζη, η Κέλλη, η Μπέτη, η Νάνση, η Σούζη

▶ Η κλίση των ουσιαστικών ▶ Η κλίση των αρσενικών ουσιαστικών  1.  Τα αρσενικά σε -ος (1)  2.  Τα αρσενικά σε -ος (2)  3.  Τα αρσενικά σε -ης  4.  Τα αρσενικά σε -ης/-ηδες  5.  Τα αρσενικά σε -ης/-εις  6.  Τα αρσενικά σε -υς  7.  Τα αρσενικά σε -ας  8.  Τα αρσενικά σε -άς/-άδες  9.  Τα αρσενικά σε -έας/-είς 10. Τα αρσενικά σε -ές 11. Τα αρσενικά σε -ους 12. Τα αρσενικά σε -ρ 13. Αρσενικά με άλλες καταλήξεις ▶ Η κλίση των θηλυκών ουσιαστικών  1.  Τα θηλυκά σε -α (1)  2.  Τα θηλυκά σε -α (2)  3.  Τα θηλυκά σε -ά/-άδες  4.  Τα θηλυκά σε -ση, -ξη, -ψη  5.  Τα υπόλοιπα θηλυκά σε -η (1)  6.  Τα υπόλοιπα θηλυκά σε -η (2)  7.  Τα θηλυκά σε -ος  8.  Τα θηλυκά σε -ας  9.  Τα θηλυκά σε -ης 10. Τα θηλυκά σε -ης/-εις 11. Τα θηλυκά σε -υς 12. Τα θηλυκά σε -ού 13. Τα θηλυκά σε -ρ 14. Τα θηλυκά σε -ω 15. Θηλυκά με άλλες καταλήξεις ▶ Η κλίση των ουδέτερων ουσιαστικών  1.  Τα ουδέτερα σε -ο (1)  2.  Τα ουδέτερα σε -ο (2)  3.  Τα ουδέτερα σε -σιμο, -ξιμο, -ψιμο  4.  Τα ουδέτερα σε -ι  5.  Τα ουδέτερα σε -υ  6.  Τα ουδέτερα σε -μα  7.  Τα ουδέτερα σε -ος  8.  Τα ουδέτερα σε -ας  9.  Τα ουδέτερα σε -ες 10. Τα ουδέτερα σε -ως 11. Τα ουδέτερα σε -ν 12. Τα ουδέτερα σε -ρ ▶ Τα άκλιτα ουσιαστικά  1.  Άκλιτα αρσενικά  2.  Άκλιτα θηλυκά  3.  Άκλιτα ουδέτερα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Λεξικό της κοινής νεοελληνικής, Βικιλεξικό
ΕΙΚΟΝΑ: therightrehab.com

Η κλίση των αρσενικών ουσιαστικών

Τα περισσότερα αρσενικά λήγουν σε -ος, -ης και -ας:

• ο ουρανός
• ο μαθητής + ο μπακάλης
• ο αγώνας + ο μπαμπάς

(τα αρσενικά με άλλες καταλήξεις είναι πολύ λίγα)

Τα αρσενικά σε -ος

Αυτά τα ουσιαστικά είναι ισοσύλλαβα. Τα περισσότερα διατηρούν σταθερό τον τόνο σε όλες τις πτώσεις, οπότε κλίνονται εύκολα:

• ο ουρανός, του ουρανού
• ο γλάρος, του γλάρου
• ο ρινόκερος, του ρινόκερου

Ωστόσο, πολλά προπαροξύτονα χρειάζονται προσοχή, διότι στη γενική του ενικού και στη γενική και αιτιατική του πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο μία θέση:

• ο όροφος, του ορόφου (ή όροφου)
• ο δάσκαλος, του δασκάλου (ή δάσκαλου)
• ο βάτραχος, του βάτραχου (ή βατράχου)

▶ Η κλητική των αρσενικών σε -ος δεν είναι ίδια με την αιτιατική, όπως στα υπόλοιπα αρσενικά, αλλά λήγει σε -ε και -οι.

Ουρανός

Τα αρσενικά σε -ης

Αυτά τα ουσιαστικά είναι επίσης ισοσύλλαβα. Στη γενική του πληθυντικού τονίζονται πάντα στη λήγουσα:

• ο μαθητής, των μαθητών
• ο αγρότης, των αγροτών

▶ Μια μικρή ομάδα αποτελούν τα αρσενικά σε -ης/-ηδες. Είναι ανισοσύλλαβα και κλίνονται με τον δικό τους τρόπο.

▶ Πολύ μικρότερες ομάδες αποτελούν τα αρσενικά σε -ης/-εις και -υς. Είναι ισοσύλλαβα ή ανισοσύλλαβα και κλίνονται με διάφορους τρόπους.

Μαθητής

Τα αρσενικά σε -ας

Και αυτά τα ουσιαστικά είναι ισοσύλλαβα. Τα περισσότερα παροξύτονα διατηρούν σταθερό τον τόνο σε όλες τις πτώσεις, οπότε κλίνονται εύκολα:

• ο αγώνας, των αγώνων

Τα υπόλοιπα παροξύτονα και όλα τα προπαροξύτονα στη γενική του πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο μία θέση:

• ο μήνας, των μηνών
• ο ελέφαντας, των ελεφάντων

▶ Μια μικρή ομάδα αποτελούν τα αρσενικά σε -άς/-άδες. Είναι ανισοσύλλαβα και κλίνονται με τον δικό τους τρόπο.

▶ Πολύ μικρότερη ομάδα αποτελούν τα αρσενικά σε -έας/-είς. Στις περισσότερες πτώσεις είναι ισοσύλλαβα και κλίνονται με τον δικό τους τρόπο.

Αγώνας

Αρσενικά με άλλες καταλήξεις

Αποτελούν μια πολύ μικρή ομάδα και είναι ισοσύλλαβα ή ανισοσύλλαβα. Τα περισσότερα λήγουν σε -ές και τα υπόλοιπα σε -ους και -ρ:

• ο κεφτές, οι κεφτέδες
• ο παππούς, οι παππούδες
• ο διδάκτωρ, οι διδάκτορες

Κεφτέδες

Συγκεντρωτικός πίνακας

Κατάληξη*	Παράδειγμα
-ος	ουρανός
-ης -ης/-ηδες -ης/-εις -υς	μαθητής μπακάλης ασθενής, πρέσβης ιχθύς, μυς
-ας -άς/-άδες -έας/-είς	αγώνας, μήνας μπαμπάς συγγραφέας
-ές -ους -ρ	κεφτές παππούς, απόπλους διδάκτωρ
(άλλες καταλήξεις)	εύελπις, Παπαναστασίου

* Υπάρχουν και αρσενικά με διαφορετικές καταλήξεις, αλλά είναι άκλιτα και δε μας ενδιαφέρουν εδώ: πλασιέ, κλόουν, φιναλίστ, σεφ

Δείτε τις κλίσεις αναλυτικά

▶ Η κλίση των ουσιαστικών ▶ Η κλίση των αρσενικών ουσιαστικών  1.  Τα αρσενικά σε -ος (1)  2.  Τα αρσενικά σε -ος (2)  3.  Τα αρσενικά σε -ης  4.  Τα αρσενικά σε -ης/-ηδες  5.  Τα αρσενικά σε -ης/-εις  6.  Τα αρσενικά σε -υς  7.  Τα αρσενικά σε -ας  8.  Τα αρσενικά σε -άς/-άδες  9.  Τα αρσενικά σε -έας/-είς 10. Τα αρσενικά σε -ές 11. Τα αρσενικά σε -ους 12. Τα αρσενικά σε -ρ 13. Αρσενικά με άλλες καταλήξεις ▶ Η κλίση των θηλυκών ουσιαστικών  1.  Τα θηλυκά σε -α (1)  2.  Τα θηλυκά σε -α (2)  3.  Τα θηλυκά σε -ά/-άδες  4.  Τα θηλυκά σε -ση, -ξη, -ψη  5.  Τα υπόλοιπα θηλυκά σε -η (1)  6.  Τα υπόλοιπα θηλυκά σε -η (2)  7.  Τα θηλυκά σε -ος  8.  Τα θηλυκά σε -ας  9.  Τα θηλυκά σε -ης 10. Τα θηλυκά σε -ης/-εις 11. Τα θηλυκά σε -υς 12. Τα θηλυκά σε -ού 13. Τα θηλυκά σε -ρ 14. Τα θηλυκά σε -ω 15. Θηλυκά με άλλες καταλήξεις ▶ Η κλίση των ουδέτερων ουσιαστικών  1.  Τα ουδέτερα σε -ο (1)  2.  Τα ουδέτερα σε -ο (2)  3.  Τα ουδέτερα σε -σιμο, -ξιμο, -ψιμο  4.  Τα ουδέτερα σε -ι  5.  Τα ουδέτερα σε -υ  6.  Τα ουδέτερα σε -μα  7.  Τα ουδέτερα σε -ος  8.  Τα ουδέτερα σε -ας  9.  Τα ουδέτερα σε -ες 10. Τα ουδέτερα σε -ως 11. Τα ουδέτερα σε -ν 12. Τα ουδέτερα σε -ρ ▶ Τα άκλιτα ουσιαστικά  1.  Άκλιτα αρσενικά  2.  Άκλιτα θηλυκά  3.  Άκλιτα ουδέτερα

ΑφιερώματαΟυσιαστικά

ΕΙΚΟΝΕΣ: blueskydreamers.com, vseosvita.ua, the-dots.com, petros-syrigos.com

Άκλιτα αρσενικά

Ένας τύπος για όλες τις πτώσεις

Τα περισσότερα από αυτά τα ουσιαστικά μάς έχουν έρθει από άλλες γλώσσες.

Άκλιτα είναι, μεταξύ άλλων, τα αρσενικά:

• γκάνγκστερ, εξπέρ, εσπρέσο
• ζογκλέρ, κλόουν, κούριερ
• μάνατζερ, μπάρμαν, μποξέρ
• ναζί, νες, ντεντέκτιβ, ντράμερ
• παρτενέρ, πλασιέ, πλησίον, πρώην
• ράπερ, ρεπόρτερ, ρεσεψιονίστ
• σεφ, σκιέρ, σκόρερ, σταρ
• φαν, φαραώ, φαρσέρ, φραπέ
• χάκερ, χούλιγκαν

Στα άκλιτα αρσενικά περιλαμβάνονται:

1. Τα προτακτικά που ακολουθούνται από ενωτικό: Αϊ-, γερο-, μαστρο-, μπαρμπα-, παπα-

2. Τα προτακτικά που δε χρειάζονται ενωτικό: καπετάν, κυρ, πάτερ

3. Κάποια ανδρικά ονόματα: Αχμέτ, Γαβριήλ, Γιούρι, Ιωακείμ, Μουσταφά, Συμεών

4. Τα ανδρικά επώνυμα σε -ου: Θεοδώρου, Οικονόμου, Παπάζογλου, Σωτηρίου

Σκιέρ

Υπευθυνότητα

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, αν υπάρχει ελληνική λέξη η οποία ταιριάζει σε αυτό που θέλουμε να πούμε, καλό είναι να την προτιμούμε:

• καμεραμάν → εικονολήπτης
• μπίζνεσμαν → επιχειρηματίας
• μποξέρ → πυγμάχος
• ντεκορατέρ → διακοσμητής
• σοφέρ → οδηγός
• σπίκερ → εκφωνητής

Ωφελεί και τη γλώσσα μας!

▶ Η κλίση των ουσιαστικών ▶ Η κλίση των αρσενικών ουσιαστικών  1.  Τα αρσενικά σε -ος (1)  2.  Τα αρσενικά σε -ος (2)  3.  Τα αρσενικά σε -ης  4.  Τα αρσενικά σε -ης/-ηδες  5.  Τα αρσενικά σε -ης/-εις  6.  Τα αρσενικά σε -υς  7.  Τα αρσενικά σε -ας  8.  Τα αρσενικά σε -άς/-άδες  9.  Τα αρσενικά σε -έας/-είς 10. Τα αρσενικά σε -ές 11. Τα αρσενικά σε -ους 12. Τα αρσενικά σε -ρ 13. Αρσενικά με άλλες καταλήξεις ▶ Η κλίση των θηλυκών ουσιαστικών  1.  Τα θηλυκά σε -α (1)  2.  Τα θηλυκά σε -α (2)  3.  Τα θηλυκά σε -ά/-άδες  4.  Τα θηλυκά σε -ση, -ξη, -ψη  5.  Τα υπόλοιπα θηλυκά σε -η (1)  6.  Τα υπόλοιπα θηλυκά σε -η (2)  7.  Τα θηλυκά σε -ος  8.  Τα θηλυκά σε -ας  9.  Τα θηλυκά σε -ης 10. Τα θηλυκά σε -ης/-εις 11. Τα θηλυκά σε -υς 12. Τα θηλυκά σε -ού 13. Τα θηλυκά σε -ρ 14. Τα θηλυκά σε -ω 15. Θηλυκά με άλλες καταλήξεις ▶ Η κλίση των ουδέτερων ουσιαστικών  1.  Τα ουδέτερα σε -ο (1)  2.  Τα ουδέτερα σε -ο (2)  3.  Τα ουδέτερα σε -σιμο, -ξιμο, -ψιμο  4.  Τα ουδέτερα σε -ι  5.  Τα ουδέτερα σε -υ  6.  Τα ουδέτερα σε -μα  7.  Τα ουδέτερα σε -ος  8.  Τα ουδέτερα σε -ας  9.  Τα ουδέτερα σε -ες 10. Τα ουδέτερα σε -ως 11. Τα ουδέτερα σε -ν 12. Τα ουδέτερα σε -ρ ▶ Τα άκλιτα ουσιαστικά  1.  Άκλιτα αρσενικά  2.  Άκλιτα θηλυκά  3.  Άκλιτα ουδέτερα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Μείζον Ελληνικό Λεξικό Τεγόπουλου-Φυτράκη (1997), Βικιλεξικό
ΕΙΚΟΝΕΣ: TheHungryBitesGR@youtube, wall.alphacoders.com

Αρσενικά με άλλες καταλήξεις

Λίγα και καλά!

Αυτά τα ουσιαστικά μάς έρχονται από τα αρχαία ελληνικά και λήγουν σε -ις, -ων και -ως.

1 Κάποια όμορφα σύνθετα σε -ις εμφανίζονται ολοένα και πιο σπάνια στον λόγο μας:

• ο άπατρις, του απάτριδος
  οι απάτριδες, των απάτριδων
• ο ρίψασπις, του ριψάσπιδος
  οι ριψάσπιδες, των ριψασπίδων

Ευτυχώς, ο εύελπις τη γλιτώνει λόγω της ομώνυμης στρατιωτικής σχολής:

• ο εύελπις, του εύελπη (ή ευέλπιδος)
  οι ευέλπιδες, των ευέλπιδων (ή ευελπίδων)

2 Ο όρχις και ο όφις λήγουν επίσης σε -ις, αλλά κλίνονται με διαφορετικό τρόπο:

• ο όρχις, του όρχεως, τον όρχι
  οι όρχεις, των όρχεων, τους όρχεις
• ο όφις, του όφεως, τον όφι
  οι όφεις, των όφεων, τους όφεις

3 Όλο πιο σπάνια συναντούμε και τα αρσενικά με την παλαιά κατάληξη -ων:

• ο διδάσκων, του διδάσκοντος  
• ο αντιφρονών, του αντιφρονούντος  
• ο επιζών, του επιζώντος  
• ο μετριόφρων, του μετριόφρονος  

Σιγά σιγά οι λέξεις αυτές αντικαθίστανται από τύπους που έχουν τη σύγχρονη κατάληξη σε -ας:

• ο διδάσκοντας
• ο αντιφρονούντας
• ο επιζώντας
• ο μετριόφρονας

4 Ο Άθως σχηματίζει επίσης διπλούς τύπους κατά την κλίση του:

• ο Άθως, του Άθω, τον Άθω
• ο Άθωνας, του Άθωνα, τον Άθωνα

Αρσενικά σε -ου

Εδώ συναντούμε τα επώνυμα σε -ου. Είναι άκλιτα και στους δυο αριθμούς, ωστόσο μερικά σχηματίζουν και έναν δεύτερο (ή και τρίτο) πληθυντικό που κλίνεται:

• ο Χατζηανδρέου, οι Χατζηανδρέου
  αλλά και: οι Χατζηανδρέηδες
• ο Παπαναστασίου, οι Παπαναστασίου
  αλλά και: οι Παπαναστασαίοι
• ο Οικονόμου, οι Οικονόμου
  αλλά και: οι Οικονόμηδες / Οικονομαίοι
• ο Καμπούρογλου, οι Καμπούρογλου
  αλλά και: οι Καμπούρογλοι / Καμπουρογλαίοι

▶ Η κλίση των ουσιαστικών ▶ Η κλίση των αρσενικών ουσιαστικών  1.  Τα αρσενικά σε -ος (1)  2.  Τα αρσενικά σε -ος (2)  3.  Τα αρσενικά σε -ης  4.  Τα αρσενικά σε -ης/-ηδες  5.  Τα αρσενικά σε -ης/-εις  6.  Τα αρσενικά σε -υς  7.  Τα αρσενικά σε -ας  8.  Τα αρσενικά σε -άς/-άδες  9.  Τα αρσενικά σε -έας/-είς 10. Τα αρσενικά σε -ές 11. Τα αρσενικά σε -ους 12. Τα αρσενικά σε -ρ 13. Αρσενικά με άλλες καταλήξεις ▶ Η κλίση των θηλυκών ουσιαστικών  1.  Τα θηλυκά σε -α (1)  2.  Τα θηλυκά σε -α (2)  3.  Τα θηλυκά σε -ά/-άδες  4.  Τα θηλυκά σε -ση, -ξη, -ψη  5.  Τα υπόλοιπα θηλυκά σε -η (1)  6.  Τα υπόλοιπα θηλυκά σε -η (2)  7.  Τα θηλυκά σε -ος  8.  Τα θηλυκά σε -ας  9.  Τα θηλυκά σε -ης 10. Τα θηλυκά σε -ης/-εις 11. Τα θηλυκά σε -υς 12. Τα θηλυκά σε -ού 13. Τα θηλυκά σε -ρ 14. Τα θηλυκά σε -ω 15. Θηλυκά με άλλες καταλήξεις ▶ Η κλίση των ουδέτερων ουσιαστικών  1.  Τα ουδέτερα σε -ο (1)  2.  Τα ουδέτερα σε -ο (2)  3.  Τα ουδέτερα σε -σιμο, -ξιμο, -ψιμο  4.  Τα ουδέτερα σε -ι  5.  Τα ουδέτερα σε -υ  6.  Τα ουδέτερα σε -μα  7.  Τα ουδέτερα σε -ος  8.  Τα ουδέτερα σε -ας  9.  Τα ουδέτερα σε -ες 10. Τα ουδέτερα σε -ως 11. Τα ουδέτερα σε -ν 12. Τα ουδέτερα σε -ρ ▶ Τα άκλιτα ουσιαστικά  1.  Άκλιτα αρσενικά  2.  Άκλιτα θηλυκά  3.  Άκλιτα ουδέτερα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Λεξικό της κοινής νεοελληνικής, Βικιλεξικό
ΕΙΚΟΝΕΣ: onalert.gr, 15epalthessalonikis.wordpress.com

Άκλιτα ουδέτερα

Ένας τύπος για όλες τις πτώσεις

Τα περισσότερα από αυτά τα ουσιαστικά μάς έχουν έρθει από άλλες γλώσσες.

Άκλιτα είναι, μεταξύ άλλων, τα ουδέτερα:

• ακορντεόν, άλμπουμ, ασανσέρ
• βίντεο, βόλεϊ, γκαράζ, γκολ
• δυναμό, ερκοντίσιον, ευρώ, εφέ
• ζαμπόν, ζελέ, θερμός, ιγκλού
• κασκόλ, κέικ, κοάλα, κόμικς
• λίφτινγκ, λοκντάουν, λουναπάρκ
• μαμούθ, μίξερ, μπάσκετ, μπλοκ
• νάιλον, ντοσιέ, οριγκάμι, οφσάιντ
• παζλ, πέναλτι, πικνίκ, πούμα
• ραντάρ, ρομπότ, σινεμά, σιντί
• ταξί, τοστ, τραμ, φλαμίνγκο
• χάμστερ, χόκεϊ, χολ, χόμπι

Κοάλα

Στα άκλιτα ουδέτερα περιλαμβάνονται:

1. Τα ονόματα των γραμμάτων: άλφα, βήτα, λάμδα, όμικρον, φι

2. Κάποια ονόματα χρωμάτων: γκρι, καφέ, κρεμ, μπλε, ροζ, σιελ, χακί

3. Διάφορα τοπωνύμια: Άμστερνταμ, Καζακστάν, Κιλκίς, Μονακό

4. Άλλα μέρη του λόγου (ή και φράσεις), που χρησιμοποιούνται ως ουσιαστικά:

• το ένα, το δύο, το εκατό, το χίλια
  
  (ουσιαστικοποιημένα αριθμητικά)
• το είναι μου, το ευχαριστώ
  
  (ουσιαστικοποιημένα ρήματα)
• το έξω, το ναι, το σήμερα, το τώρα
  
  (ουσιαστικοποιημένα επιρρήματα)
• το αντίο, το αχ, το βαχ
  
  (ουσιαστικοποιημένα επιφωνήματα)
• το έλα να δεις, το πηγαινέλα, τα σουρταφέρτα
  
  (ουσιαστικοποιημένες φράσεις)

Κόμικς

Υπευθυνότητα

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, αν υπάρχει ελληνική λέξη η οποία ταιριάζει σε αυτό που θέλουμε να πούμε, καλό είναι να την προτιμούμε:

• αβαντάζ → πλεονέκτημα
• αμπραγιάζ → συμπλέκτης
• βόλεϊ → πετοσφαίριση
• γκάλοπ → δημοσκόπηση
• ερκοντίσιον → κλιματιστικό
• ίντερνετ → διαδίκτυο
• κλάξον → κόρνα
• κολιέ → περιδέραιο
• κομπιούτερ → (ηλεκτρονικός) υπολογιστής
• κομφόρ → ανέσεις
• μανεκέν → μοντέλο
• μόνιτορ → οθόνη
• μπάσκετ → καλαθοσφαίριση
• μπλογκ → ιστολόγιο
• μποξ → πυγμαχία
• ντιμπέιτ → τηλεμαχία

• ορντέβρ → ορεκτικό
• πατινάζ → παγοδρομία
• πουρμπουάρ → φιλοδώρημα
• ρεστοράν → εστιατόριο
• ρούτερ → δρομολογητής
• σαμποτάζ → δολιοφθορά
• σινεμά → κινηματογράφος
• στοκ → απόθεμα
• τένις → αντισφαίριση
• τζάγκουαρ → ιαγουάρος
• τηλεκοντρόλ → τηλεχειριστήριο
• τούνελ → σήραγγα

Ωφελεί και τη γλώσσα μας!

▶ Η κλίση των ουσιαστικών ▶ Η κλίση των αρσενικών ουσιαστικών  1.  Τα αρσενικά σε -ος (1)  2.  Τα αρσενικά σε -ος (2)  3.  Τα αρσενικά σε -ης  4.  Τα αρσενικά σε -ης/-ηδες  5.  Τα αρσενικά σε -ης/-εις  6.  Τα αρσενικά σε -υς  7.  Τα αρσενικά σε -ας  8.  Τα αρσενικά σε -άς/-άδες  9.  Τα αρσενικά σε -έας/-είς 10. Τα αρσενικά σε -ές 11. Τα αρσενικά σε -ους 12. Τα αρσενικά σε -ρ 13. Αρσενικά με άλλες καταλήξεις ▶ Η κλίση των θηλυκών ουσιαστικών  1.  Τα θηλυκά σε -α (1)  2.  Τα θηλυκά σε -α (2)  3.  Τα θηλυκά σε -ά/-άδες  4.  Τα θηλυκά σε -ση, -ξη, -ψη  5.  Τα υπόλοιπα θηλυκά σε -η (1)  6.  Τα υπόλοιπα θηλυκά σε -η (2)  7.  Τα θηλυκά σε -ος  8.  Τα θηλυκά σε -ας  9.  Τα θηλυκά σε -ης 10. Τα θηλυκά σε -ης/-εις 11. Τα θηλυκά σε -υς 12. Τα θηλυκά σε -ού 13. Τα θηλυκά σε -ρ 14. Τα θηλυκά σε -ω 15. Θηλυκά με άλλες καταλήξεις ▶ Η κλίση των ουδέτερων ουσιαστικών  1.  Τα ουδέτερα σε -ο (1)  2.  Τα ουδέτερα σε -ο (2)  3.  Τα ουδέτερα σε -σιμο, -ξιμο, -ψιμο  4.  Τα ουδέτερα σε -ι  5.  Τα ουδέτερα σε -υ  6.  Τα ουδέτερα σε -μα  7.  Τα ουδέτερα σε -ος  8.  Τα ουδέτερα σε -ας  9.  Τα ουδέτερα σε -ες 10. Τα ουδέτερα σε -ως 11. Τα ουδέτερα σε -ν 12. Τα ουδέτερα σε -ρ ▶ Τα άκλιτα ουσιαστικά  1.  Άκλιτα αρσενικά  2.  Άκλιτα θηλυκά  3.  Άκλιτα ουδέτερα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Μείζον Ελληνικό Λεξικό Τεγόπουλου-Φυτράκη (1997), Βικιλεξικό
ΕΙΚΟΝΕΣ: 24tv.ua, press.ert.gr, ertnews.gr

Η κλίση των ουδέτερων ουσιαστικών

Τα περισσότερα ουδέτερα λήγουν σε -ο, -ι και -μα:

• το νερό
• το παιδί
• το χρώμα

(τα ουδέτερα με άλλες καταλήξεις είναι πολύ λίγα)

Τα ουδέτερα σε -ο

Αυτά τα ουσιαστικά είναι ισοσύλλαβα. Τα περισσότερα διατηρούν σταθερό τον τόνο σε όλες τις πτώσεις, οπότε κλίνονται εύκολα:

• το νερό, του νερού
• το δέντρο, του δέντρου
• το βότσαλο, του βότσαλου

Ωστόσο, πολλά προπαροξύτονα χρειάζονται προσοχή, διότι στη γενική του ενικού και του πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο μία θέση:

• το αυτοκίνητο, του αυτοκινήτου (ή αυτοκίνητου)
• το βούτυρο, του βούτυρου (ή βουτύρου)

▶ Μια πολύ μικρή ομάδα αποτελούν τα ουδέτερα σε -σιμο, -ξιμο, -ψιμο. Είναι ανισοσύλλαβα και κλίνονται με τον δικό τους τρόπο.

Νερό

Τα ουδέτερα σε -ι

Και αυτά τα ουσιαστικά είναι ισοσύλλαβα. Στη γενική του ενικού και του πληθυντικού τονίζονται πάντα στη λήγουσα:

• το παιδί, του παιδιού
• το χέρι, του χεριού

▶ Μια πολύ μικρή ομάδα αποτελούν τα ουδέτερα σε -υ. Είναι ισοσύλλαβα ή ανισοσύλλαβα και κλίνονται με διάφορους τρόπους.

Παιδί

Τα ουδέτερα σε -μα

Αυτά τα ουσιαστικά είναι ανισοσύλλαβα. Στη γενική του πληθυντικού τονίζονται πάντα στην παραλήγουσα:

• το χρώμα, των χρωμάτων
• το μηχάνημα, των μηχανημάτων

Χρώματα

Ουδέτερα σε -ς

Αποτελούν μια πολύ μικρή ομάδα και είναι ισοσύλλαβα ή ανισοσύλλαβα. Τα περισσότερα λήγουν σε -ος και τα υπόλοιπα σε -ας, -ες και -ως:

• το δάσος, τα δάση
• το τέρας, τα τέρατα
• το αιλουροειδές, τα αιλουροειδή
• το καθεστώς, τα καθεστώτα

Δάσος

Ουδέτερα με άλλες καταλήξεις

Αποτελούν μια ακόμη πιο μικρή ομάδα και είναι ανισοσύλλαβα. Τα περισσότερα λήγουν σε -ν και τα υπόλοιπα σε -ρ:

• το προϊόν, τα προϊόντα
• το ύδωρ, τα ύδατα

Συγκεντρωτικός πίνακας

Κατάληξη*	Παράδειγμα
-ο -σιμο, -ξιμο, -ψιμο	νερό τρέξιμο
-ι -υ	παιδί βράδυ, δόρυ, οξύ
-μα	χρώμα
-ος -ας -ες -ως	δάσος τέρας αιλουροειδές καθεστώς, φως
-ν -ρ	προϊόν, φωνήεν ύδωρ, πυρ

* Υπάρχουν και ουδέτερα με διαφορετικές καταλήξεις, αλλά είναι άκλιτα και δε μας ενδιαφέρουν εδώ: ζελέ, άλμπουμ, τεστ, πορτατίφ

Δείτε τις κλίσεις αναλυτικά

▶ Η κλίση των ουσιαστικών ▶ Η κλίση των αρσενικών ουσιαστικών  1.  Τα αρσενικά σε -ος (1)  2.  Τα αρσενικά σε -ος (2)  3.  Τα αρσενικά σε -ης  4.  Τα αρσενικά σε -ης/-ηδες  5.  Τα αρσενικά σε -ης/-εις  6.  Τα αρσενικά σε -υς  7.  Τα αρσενικά σε -ας  8.  Τα αρσενικά σε -άς/-άδες  9.  Τα αρσενικά σε -έας/-είς 10. Τα αρσενικά σε -ές 11. Τα αρσενικά σε -ους 12. Τα αρσενικά σε -ρ 13. Αρσενικά με άλλες καταλήξεις ▶ Η κλίση των θηλυκών ουσιαστικών  1.  Τα θηλυκά σε -α (1)  2.  Τα θηλυκά σε -α (2)  3.  Τα θηλυκά σε -ά/-άδες  4.  Τα θηλυκά σε -ση, -ξη, -ψη  5.  Τα υπόλοιπα θηλυκά σε -η (1)  6.  Τα υπόλοιπα θηλυκά σε -η (2)  7.  Τα θηλυκά σε -ος  8.  Τα θηλυκά σε -ας  9.  Τα θηλυκά σε -ης 10. Τα θηλυκά σε -ης/-εις 11. Τα θηλυκά σε -υς 12. Τα θηλυκά σε -ού 13. Τα θηλυκά σε -ρ 14. Τα θηλυκά σε -ω 15. Θηλυκά με άλλες καταλήξεις ▶ Η κλίση των ουδέτερων ουσιαστικών  1.  Τα ουδέτερα σε -ο (1)  2.  Τα ουδέτερα σε -ο (2)  3.  Τα ουδέτερα σε -σιμο, -ξιμο, -ψιμο  4.  Τα ουδέτερα σε -ι  5.  Τα ουδέτερα σε -υ  6.  Τα ουδέτερα σε -μα  7.  Τα ουδέτερα σε -ος  8.  Τα ουδέτερα σε -ας  9.  Τα ουδέτερα σε -ες 10. Τα ουδέτερα σε -ως 11. Τα ουδέτερα σε -ν 12. Τα ουδέτερα σε -ρ ▶ Τα άκλιτα ουσιαστικά  1.  Άκλιτα αρσενικά  2.  Άκλιτα θηλυκά  3.  Άκλιτα ουδέτερα

ΑφιερώματαΟυσιαστικά

ΕΙΚΟΝΕΣ: Doktorceciliafurst@facebook, childhelp.org, thedestinyformula.com, esseskincare.se

Τα αρσενικά σε -ος (1)

Προσοχή στα προπαροξύτονα!

Ουρανός

Τα περισσότερα από αυτά τα αρσενικά διατηρούν σταθερό τον τόνο σε όλες τις πτώσεις. Εδώ συναντούμε:

(α) Όλα τα οξύτονα

• ο ουρανός, του ουρανού
• οι ουρανοί, των ουρανών, τους ουρανούς

(β) Όλα τα παροξύτονα

• ο γλάρος, του γλάρου
• οι γλάροι, των γλάρων, τους γλάρους

(γ) Πολλά προπαροξύτονα

• ο ρινόκερος, του ρινόκερου
• οι ρινόκεροι, των ρινόκερων, τους ρινόκερους

Τα υπόλοιπα προπαροξύτονα, που είναι και πολύ περισσότερα, κατεβάζουν τον τόνο μία θέση στις δύο γενικές και στην αιτιατική του πληθυντικού, αλλά μπορεί και να τον διατηρούν σταθερό σε όλες τις πτώσεις.

Υπάλληλος

Πάμε να τα δούμε από κοντά:

Σταθερός τόνος

1 Τα οξύτονα και τα παροξύτονα διατηρούν σταθερό τον τόνο σε όλες τις πτώσεις:

Ενικός αριθμός

Πληθυντικός αριθμός

ο
του
τον

ουρανός
ουρανού
ουρανό

οι
των
τους

ουρανοί
ουρανών
ουρανούς

Κλητική: ουρανέ, ουρανοί

Έτσι κλίνονται, μεταξύ άλλων, τα αρσενικά:

• αδερφός, αριθμός, βράχος, βυθός
• γιος, γλάρος, δικηγόρος, δρόμος
• εγγονός, Ευρωπαίος, ζωγράφος
• ήλιος, ήχος, θείος, θησαυρός
• ιός, ισθμός, κύβος, κυνηγός
• λαιμός, λόφος, μισθός, μύθος
• νονός, νοσοκόμος, ξεναγός
• οδηγός, οικισμός, πύργος, πυρετός
• ρόλος, ρυθμός, στίχος, στόχος
• ταύρος, τοίχος, ύμνος, ύπνος
• φακός, φίλος, χρόνος, χώρος
• ψύλλος, ωκεανός, ώμος

Γλάρος

2 Πολλά προπαροξύτονα διατηρούν επίσης σταθερό τον τόνο σε όλες τις πτώσεις:

Ενικός αριθμός

Πληθυντικός αριθμός

ο
του
τον

ρινόκερος
ρινόκερου
ρινόκερο

οι
των
τους

ρινόκεροι
ρινόκερων
ρινόκερους

Κλητική: ρινόκερε, ρινόκεροι

Έτσι κλίνονται, μεταξύ άλλων, τα αρσενικά:

• αερόσακος, ανεμόμυλος, ανήφορος
• Bαλκάνιος, βιότοπος, βούβαλος
• δισέγγονος, Εγκέλαδος, ημίθεος
• θαλασσόλυκος, κροκόδειλος
• λαχανόκηπος, λευκόχρυσος
• Μινώταυρος, μονόκερος
• ξερότοπος, ορνιθόρρυγχος
• παλιόκαιρος, πλάτανος, πονόδοντος
• σκαντζόχοιρος, σκίουρος, σπιτόγατος
• τηλεμαραθώνιος, υπνόσακος
• χιονοπόλεμος, χωματόδρομος
• ψαρότοπος, ψεύταρος

Ρινόκερος

Μετακίνηση τόνου

Τα περισσότερα προπαροξύτονα, όπως συνέβαινε σε παλαιότερες μορφές της γλώσσας μας, κατεβάζουν τον τόνο μία θέση στις δύο γενικές, αλλά και στην αιτιατική του πληθυντικού.

Ωστόσο, και αυτές οι όμορφες λέξεις σιγά σιγά προσαρμόζονται στη σύγχρονη κλίση, που θέλει τον τόνο σταθερό:

• ο δάσκαλος, του δασκάλου (ή δάσκαλου)
• ο βάτραχος, του βάτραχου (ή βατράχου)

Άνθρωπος

Διαφοροποιήσεις στον πληθυντικό

1. Κάποια αρσενικά σε -ος παρουσιάζουν στον πληθυντικό και πιο λαϊκούς τύπους με τις καταλήξεις -αίοι, -αίων, -αίους:

• οι καπετάνιοι – οι καπεταναίοι
• οι Σαρακατσάνοι – οι Σαρακατσαναίοι
• οι Βλαχόπουλοι – οι Βλαχοπουλαίοι
• οι Παπαδόπουλοι – οι Παπαδοπουλαίοι

2. Μερικά προπαροξύτονα σχηματίζουν και δεύτερο, λαϊκό πληθυντικό με όλες τις πτώσεις στην παραλήγουσα:

• οι άνθρωποι – οι ανθρώποι
• οι δάσκαλοι – οι δασκάλοι
• οι καλόγεροι – οι καλογέροι
• οι πόλεμοι – οι πολέμοι

Βράχια

3. Άλλα αρσενικά παρουσιάζουν στον πληθυντικό και έναν δεύτερο τύπο σε ουδέτερο γένος:

• οι βράχοι – τα βράχια
• οι δεσμοί – τα δεσμά
• οι καπνοί – τα καπνά
• οι λαιμοί – τα λαιμά
• οι λόγοι – τα λόγια
• οι χρόνοι – τα χρόνια

Και μόνο με ουδέτερο τύπο:

• ο πλούτος → τα πλούτη
• ο σανός → τα σανά

4. Τέλος, ο Γιώργος σχηματίζει ανισοσύλλαβο πληθυντικό με την κατάληξη -ηδες:

• ο Γιώργος → οι Γιώργηδες

Η κλητική

Η κλητική σχηματίζεται με τις καταλήξεις -ε και -οι, αλλά στον ενικό υπάρχουν μερικές εξαιρέσεις. Περισσότερα εδώ.

Γεια σου, φίλε!

Ειδική περίπτωση

Όταν ο χρόνος αναφέρεται σε ηλικία, η γενική του πληθυντικού τονίζεται στη λήγουσα:

• Πόσων χρονών είσαι;
• Είμαι 15 χρονών.

Σε πιο λαϊκό ύφος μάλιστα χάνεται και το τελικό -ν:

• Πόσω χρονώ(ν) είσαι;
• Είμαι 15 χρονώ.

Εξάσκηση

Πατήστε στις εικόνες και ελέγξτε τις γνώσεις σας:

α β γ δ

▶ Η κλίση των ουσιαστικών ▶ Η κλίση των αρσενικών ουσιαστικών  1.  Τα αρσενικά σε -ος (1)  2.  Τα αρσενικά σε -ος (2)  3.  Τα αρσενικά σε -ης  4.  Τα αρσενικά σε -ης/-ηδες  5.  Τα αρσενικά σε -ης/-εις  6.  Τα αρσενικά σε -υς  7.  Τα αρσενικά σε -ας  8.  Τα αρσενικά σε -άς/-άδες  9.  Τα αρσενικά σε -έας/-είς 10. Τα αρσενικά σε -ές 11. Τα αρσενικά σε -ους 12. Τα αρσενικά σε -ρ 13. Αρσενικά με άλλες καταλήξεις ▶ Η κλίση των θηλυκών ουσιαστικών  1.  Τα θηλυκά σε -α (1)  2.  Τα θηλυκά σε -α (2)  3.  Τα θηλυκά σε -ά/-άδες  4.  Τα θηλυκά σε -ση, -ξη, -ψη  5.  Τα υπόλοιπα θηλυκά σε -η (1)  6.  Τα υπόλοιπα θηλυκά σε -η (2)  7.  Τα θηλυκά σε -ος  8.  Τα θηλυκά σε -ας  9.  Τα θηλυκά σε -ης 10. Τα θηλυκά σε -ης/-εις 11. Τα θηλυκά σε -υς 12. Τα θηλυκά σε -ού 13. Τα θηλυκά σε -ρ 14. Τα θηλυκά σε -ω 15. Θηλυκά με άλλες καταλήξεις ▶ Η κλίση των ουδέτερων ουσιαστικών  1.  Τα ουδέτερα σε -ο (1)  2.  Τα ουδέτερα σε -ο (2)  3.  Τα ουδέτερα σε -σιμο, -ξιμο, -ψιμο  4.  Τα ουδέτερα σε -ι  5.  Τα ουδέτερα σε -υ  6.  Τα ουδέτερα σε -μα  7.  Τα ουδέτερα σε -ος  8.  Τα ουδέτερα σε -ας  9.  Τα ουδέτερα σε -ες 10. Τα ουδέτερα σε -ως 11. Τα ουδέτερα σε -ν 12. Τα ουδέτερα σε -ρ ▶ Τα άκλιτα ουσιαστικά  1.  Άκλιτα αρσενικά  2.  Άκλιτα θηλυκά  3.  Άκλιτα ουδέτερα

ΜΕ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ: Γραμματική Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού, Γραμματική Α΄-Γ΄ Γυμνασίου, Λεξικό της κοινής νεοελληνικής, Βικιλεξικό
ΕΙΚΟΝΕΣ: blueskydreamers.com, lcvservisi.com, wall.alphacoders.com, marilurodriguezrealtor.com, anakoskaphotography.com, california.com, wundef.com
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ: inschool.gr